Kształtowanie granic ze Stanami (1812-18)

Historia Kanady Series lip 3, 2012 at 1:51 pm

W czerwcu 1791 angielski parlament uchwalił Akt konstytucyjny (Constitutional Act of 1791). Podzielił on wówczas Quebec na dwie kolonie: Kanadę Dolną i Kanadę Górną. Każda z nich miała swoje zgromadzenia ustawodawcze, administrację i gubernatorów. W Kanadzie Dolnej (dzisiejszy południowy Quebec) przeważała ludność francuska – zachowano tam własność senioralną, francuskie prawo cywilne i przywileje dla Kościoła katolickiego.

W Kanadzie Górnej (dzisiejsze południowe Ontario) przewagę miała ludność angielska – stąd ta kolonia otrzymała angielskie prawo i instytucje. Wpływy angielskie umacniał tu gubernator John Graves Simcoe. Nadaniami ziemskimi przyciągał nowych imigrantów ze Stanów Zjednoczonych.

W 1792 zwołał pierwsze posiedzenie Rady Wykonawczej. W tym samym roku odbyły się pierwsze wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego. W 1793 założono miasto York (dzisiejsze Toronto).

York (dzisiaj Toronto) widziany z Gibraltar Point

Następował wzrost ludności tej prowincji – z 14.000 w 1791 do 90.000 w 1812.

W Dolnej Kanadzie dochodziło do częstych napięć między Anglikami i Francuzami, opisywanych w tym cyklu wcześniej. Angielscy kupcy, pozostający w mniejszości, odgrywali ważną rolę w życiu gospodarczym kraju. Angielskich interesów strzegł James Henry Craig, generalny gubernator Kanady w latach 1807-11. Z kolei Francuzi zdominowali władze ustawodawcze. W 1806 francuski polityk i dziennikarz Pierre-Stanislas Bédard założył gazetę „Le Canadien”.

Początek XIX wieku spowodował wzrost nastrojów antybrytyjskich w Stanach Zjednoczonych. Spowodowane było to zwłoką Wielkiej Brytanii w przekazaniu spornych terenów nad Wielkimi Jeziorami, porywaniem amerykańskich żołnierzy przez Brytyjczyków, niechęcią Stanów Zjednoczonych do blokady kontynentalnej oraz wspieranie przez Anglików wodza Szaunisów, Tecumseha, pokonanego przez Amerykanów w 1811 w bitwie pod Tippecanoe.

W czerwcu 1812 James Madison, prezydent Stanów Zjednoczonych, wypowiedział wojnę Wielkiej Brytanii; celem amerykańskiej inwazji stała się Kanada. W 1812 Isaac Brock, brytyjski dowódca, zdobył amerykański fort Michilimackinac, następnie Detroit, poległ jednak w bitwie nad Niagarą. W 1813 Amerykanie pokonali pod Moraviantown indiańskiego wodza Tecumseha, a następnie zdobyli i spalili York. W 1814 wojska brytyjskie spaliły Waszyngton, o czym szczegółowo

Podpisanie traktatu gandawskiego

pisaliśmy w poprzednich odcinkach.

Wreszcie w grudniu 1814 zawarto pokój w Gandawie, kończący tę wojnę. Zanim wiadomość o podpisaniu traktatu pokojowego dotarła do Ameryki, w styczniu 1815 pod Nowym Orleanem Amerykanie pokonali Brytyjczyków. Traktat gandawski przywrócił sytuację sprzed wojny.

W 1816 traktat Rusha-Bagota zdemilitaryzował okolice Wielkich Jezior. Porozumienie to było pierwszym układem pomiędzy obu państwami po zakończeniu wojny brytyjsko-amerykańskiej z 1812 roku. Nazwa ugody pochodzi od nazwisk Richarda Rusha, ówczesnego sekretarza stanu USA, i Charlesa Bagota, późniejszego gubernatora generalnego Kanady. Ugoda dotyczyła demilitaryzacji akwenu Wielkich Jezior. Nie definiowała ona granicy pomiędzy USA a Kanadą, lecz rozpoczęła tradycję niefortyfikowania granicy pomiędzy obydwoma krajami, co mamy do dzisiaj.

Pomnik Ugody Rusha-Bagota

Z kolei porozumienie brytyjsko-amerykańskie z 1818 wytyczyło granicę do Gór Skalistych wzdłuż 48°N równoleżnika; tereny między Górami Skalistymi a Oceanem Spokojnym miały być użytkowane wspólnie.

W 1838 aneksjoniści zebrani w Cleveland uchwalili powstanie republikańskiego rządu Kanady. Walki jednak ograniczyły się do kilku strzelanin.

W 1842 został podpisany układ Ashburton-Webster, ustanawiający granicę między Nowym Brunszwikiem a Maine.

 

Brytyjscy imigranci, mimo iż napływali sporą ilością – zwykle byli rozproszeni, dopóki nie pojawiły się próby zorganizowania zwartego osadnictwa brytyjskiego. Aktywną działalność rozwinął na tym polu pułkownik Thomas Talbot, mieszkający w Górnej Kanadzie od 1801. Sprowadził i osiedlił nad jeziorem Erie około 30 000 osadników. Od 1823 działała Kanadyjska Spółka Ziemska (Canada Land Company), która założyła szereg miast.

Thomas Douglas, piąty hrabia Selkirk, widział w imigracji do Kanady rozwiązanie problemów ubogich mieszkańców Szkocji. Zorganizował kilka akcji osadniczych, najpierw na Wyspie Księcia Edwarda. W 1811 zakupił od Kompanii Zatoki Hudsona 116 tysięcy mil kwadratowych ziemi wokół doliny rzeki Red River. W latach 1812-14 trwała akcja osiedleńcza na tych terenach.

(tp)