Scalanie Kanady (1867-1914)

Historia Kanady Series sier 8, 2012 at 11:07 am

Delegaci na konferencję założycielską w Charlottetown

Akt proklamacji Konfederacji Kanady

Akt o Brytyjskiej Ameryce Północnej oddawał w gestię rządu federalnego sprawy wojskowe, indiańskie, imigracyjne oraz związane z rodziną, opiekę społeczną, obsługę długu państwowego, rybołówstwo, część wymiaru sprawiedliwości, służbę zdrowia oraz zarząd miastami i lasami. Parlament Kanady miał składać się z Senatu i Izby Gmin.

W 1869 rząd kanadyjski kupił od Kompanii Zatoki Hudsona ogromną Ziemię Ruperta za 300.000 funtów szterlingów. Tymczasem mieszkający tam Metysi utworzyli Komitet Narodowy na czele którego stanął Louis Riel. Zajęli Fort Garry i sformułowali “Listę praw”, w których domagali się utworzenia nad Red River lokalnego Zgromadzenia Ustawodawczego, równego statusu dla języka angielskiego i francuskiego oraz potwierdzenia lokalnych przywilejów. W 1870 bunt został stłumiony, Riel musiał uciekać do USA. Mimo to władze w Ottawie uchwaliły ustawę na mocy której powstała prowincja Manitoba, którą włączoną do Konfederacji. Mieszkańcom Manitoby zagwarantowano prawo do nauczania w języku francuskim.

W zamian za pokrycie długów i zobowiązanie się rządu kanadyjskiego do wybudowania transkontynentalnej linii kolejowej również władze Kolumbii

John A. Macdonald, pierwszy premier Kanady

Brytyjskiej wyraziły zgodę na przyłączenie się do Konfederacji. 20 lipca 1871 Kolumbia Brytyjska została prowincją Dominium.

W 1871 pierwszy premier Kanady John Macdonald pod naciskiem amerykańskim i brytyjskim podpisał traktat waszyngtoński, który wszedł w życie w 1873.

W 1873 do Dominium przyłączyła się Wyspa Księcia Edwarda.

W 1872 torysi wygrali w pierwszych wyborach od czasu powstania Konfederacji. W czasie kampanii wyborczej finansowo wsparł ich Hugh Allan, który w zamian uzyskał kontrakt na budowę kolei Canadian Pacific. Afera korupcyjna wyszła na jaw i w 1873 John Macdonald podał się do dymisji

 

Od Mackenziego do Tuppera (1873-1896)

W 1873 premierem Kanady został Alexander Mackenzie, przywódca Partii Liberalnej, popierany przez George’a Browna, wydawcę “Globe”. Liberałowie utworzyli Sąd Najwyższy i akademię wojskową w Kingston, zmienili ordynację wyborczą, wprowadzając tajne głosowanie. Kryzys gospodarczy sprawił, że w wyborach w 1878 wygrali torysi i premierem po raz drugi został John Macdonald.

Louis Riel (w środku) i jego tymczasowy rząd Metysów

Macdonald, głoszący hasło “polityki narodowej”, po objęciu rządów wprowadził bariery celne. Nastąpiło ożywienie gospodarcze, dzięki czemu torysi wygrali też kolejne wybory w 1884. W 1885 ukończono budowę Canadian Pacific Railway.

W tym samym roku w Manitobie wybuchło powstanie Metysów pod wodzą Louisa Riela. Riel utworzył Rząd Tymczasowy i porozumiał się z wodzami Indian Kri – Wielkim Niedźwiedziem i Poundmakerem. Metysi, otoczeni przez wojsko kanadyjskie w Batoche, zostali rozbici. Riel zdecydował się oddać w ręce

Metysi walaczą z żołnierzami Dominium nad rzeką Fish (1885)

zwycięzców, jego zastępca Gabriel Dumont zbiegł do Stanów Zjednoczonych. Riel, oskarżony o zdradę stanu, został skazany na karę śmierci i powieszony; sprzymierzeni z nim wodzowie indiańscy, Wielki Niedźwiedź i Poundmaker, otrzymali długoletnie wyroki więzienia.

W 1887 torysi Macdonalda po raz kolejny wygrali wybory. Nasilały się spory między Quebekiem a anglojęzyczną Kanadą, krytykowano barierę celną ze Stanami Zjednoczonymi.

W 1891 torysi jeszcze raz wygrali wybory. Krótko potem zmarł premier Macdonald, a jego następcą został J. J. C. Abbott. Ten w 1892 podał się do dymisji i kolejnym premierem został John Thompson, który zmarł niespodziewanie w 1894. Kolejnymi premierami byli Mackenzie Bowell (1894-96) i Charles Tupper (1896).

W 1890 parlament Manitoby pozbawił francuskie szkoły katolickie rządowego wsparcia finansowego. Sąd Najwyższy Kanady uznał tę decyzję za nielegalną i niezgodną z ustawą o Manitobie. Wyrok ten uchylił Sąd Najwyższy w Londynie. Kwestia szkolna w Manitobie oraz dający o sobie znać od 1893 kryzys gospodarczy sprawiły, że konserwatyści przegrali wybory w 1896.

 

Od zwycięstwa liberałów do wybuchu I wojny światowej (1896-1914)

Wilfrid Laurier z żoną Zoe w 1907

W 1896 premierem Kanady został Wilfrid Laurier, przywódca Partii Liberalnej. Poprowadził on liberałów do zwycięstw w wyborach parlamentarnych w 1900, 1904 i 1908. Czasy rządów Lauriera to okres rozwoju gospodarczego, zwłaszcza zachodnich prowincji rolniczych i przemysłowego południa Ontario.

W 1896 wybuchła gorączka złota nad Klondike. Jednocześni z miastami rozwijały swoją działalność związki zawodowe (Kanadyjski Związek Zawodowy, Rycerze Pracy, Kongres Pracy). W 1900 utworzono Departament Pracy na czele z Williamem Lyonem Mackenziem, mający pośredniczyć między pracownikami a pracodawcami.

W polityce imigracyjnej za czasów ministra spraw wewnętrznych Clifford Siftona trwała wielka akcja zachęcająca do imigracji do Kanady. W 1906 nastąpiła zmiana polityki w tym zakresie i wprowadzono ograniczenia dla przybyszów spoza Europy Zachodniej. Doszło do zmian w podziale administracyjnym – w 1898 utworzono Terytorium Jukon, a w 1905 prowincję Albertę.

W czasie wojen burskich Joseph Chamberlain, brytyjski minister odpowiedzialny za kolonie, naciskał na Kanadę, by wysłała swoje wojska na pomoc Brytyjczykom.

Montreal w roku 1910

Laurier, po długich wahaniach, wysłał do Afryki oddział ochotników, liczący około 6000 ludzi. Spotkało się to z dezaprobatę Frankofonów – poseł Henri Bourassa na znak protestu wystąpił z Partii Liberalnej. W 1910 rozpoczęto budowę kanadyjskiej floty morskiej. Chwiejna polityka zagraniczna Lauriera przyczyniła się do porażki liberałów w wyborach parlamentarnych w 1911. Wygrali je konserwatyści, a nowym premierem został Robert Laird Borden.

Na jego rządy przypadł wybuch I wojny światowej, w której Kanadyjczycy odegrali istotną i dramatyczną rolę…

tp