Bitwa pod Falaise (1944)

Historia Kanady Series paźd 10, 2012 at 12:39 pm

Miotacze ognia z 4 DPanc w czasie prezentacji

W sierpniu 1944 roku na południe od Caen II Korpus Kanadyjski podjął operację zaczepną, której celem było rozbicie I Korpusu Pancernego SS, opanowanie kluczowych wzgórz w rejonie miasta Falaise, a w dalszej perspektywie połączenie się z nacierającymi z południa wojskami amerykańskimi i tym samym zamknięcie w kotle wojsk niemieckich w Normandii.

Główną rolę odegrały podczas Operacji Totalize dywizje pancerne − 4 Kanadyjska Dywizja Pancerna i polska 1 Dywizja Pancerna po stronie alianckiej oraz 12 Dywizja Pancerna SS Hitlerjugend po niemieckiej.

Natarcie jednak nie osiągnęło zakładanych celów − kanadyjskie i polskie czołgi, poniósłszy ciężkie starty, zostały zatrzymane w odległości około 11 km od Falaise. Operacja ta w polskiej historiografii jest uznawana za początek tzw. bitwy pod Falaise.

Stoczono ją w dniach 7-21 sierpnia 1944 w ramach Operacji Overlord. Doprowadziła do przełamania obrony niemieckiej w Normandii i wyjścia aliantów na linię Sekwany, a później Renu. Znaczącą w niej rolę odegrali w niej pancerniacy generała Stanisława Maczka, wchodzący w skład II Korpusu Kanadyjskiego.

1 faza bitwy

7 sierpnia polska dywizja została rozlokowana po wschodniej stronie drogi Caen-Falaise z zadaniem wzięcia udziału w ofensywie II Korpusu Kanadyjskiego, której celem było zdobycie wzgórz w okolicy miasta Falaise. Natarcie rozpoczęło się 8 sierpnia. Szybko utknęło jednak w miejscu, gdyż dobrze przygotowana niemiecka obrona spowodowała ciężkie straty wśród nacierających czołgów, szczególnie 2 Pułku Pancernego. Ataki zostały ponowione 9 i 10 sierpnia i mimo początkowych postępów, również i one nie zdołały przełamać linii obronnych Niemców. 11 sierpnia dowódca II Korpusu Kanadyjskiego ogłosił zakończenie operacji.

W międzyczasie działania wojsk alianckich w pozostałych sektorach, w szczególności amerykańskiej 3 Armii, doprowadziły do częściowego okrążenia wojsk niemieckich. Korytarz, przez który mogły się one wycofać w głąb Francji zawęził się do mniej niż 30 kilometrów. Zadanie zaryglowania tej luki powierzono m.in. 1 Dywizji Pancernej.

2 faza bitwy

Nowe natarcie rozpoczęło się 14 sierpnia pod kryptonimem “Tractable”. Polska dywizja sforsowała rzekę Dives, po czym została podzielona na grupy bojowe. 19 sierpnia jedna z nich, we współdziałaniu z nacierającymi z południa Amerykanami, zajęła miasteczko Chambois, leżące na drodze wycofującego się Wehrmachtu.

W tym samym czasie druga zdobyła ważne strategicznie wzgórza Mont Ormel (Maczugę). Doprowadziło to do zamknięcia okrążenia wokół niemieckich 7 Armii i 5 Armii Pancernej w tzw. kotle Falaise. 20 sierpnia polskie jednostki na Maczudze zostały jednak same okrążone i musiały odpierać silny kontratak 2 DPanc SS, dzięki czemu część sił niemieckich zdołała wymknąć się z kotła. Pomimo intensywnego ostrzału artyleryjskiego i ponawianych desperackich szturmów nieprzyjaciela, 1 Dywizji Pancernej udało się utrzymać pozycje aż do zluzowania 21 sierpnia przez oddziały kanadyjskiej 4 DPanc, dotychczas zatrzymane przez 9 DPanc SS w okolicach wzgórza 240.

Bezpośrednio po bitwie 1 Dywizja Pancerna przeszła na kilka dni do odwodu II Korpusu Kanadyjskiego. Po uzupełnieniu strat powróciła na pierwszą linię frontu i wzięła udział w pościgu za wycofującymi się wojskami niemieckimi.

W kotle pod Falaise rozbiciu uległy niemieckie 326, 353, 363, 271, 276, 277 i 89 Dywizje Piechoty. Z okrążenia udało się wydostać natomiast dywizjom pancernym, ale utraciły one większość czołgów i innego ciężkiego sprzętu. W sumie straty Niemców szacuje się na 40 000 wziętych do niewoli, 10 do 30 tysięcy zabitych i ciężko rannych.

Resztki kolumny niemieckiej zniszczonej przez polskie czołgi

Polska 1 Dywizja Pancerna wzięła 5113 jeńców, zniszczyła 55 czołgów, 44 działa polowe, 38 samochodów pancernych i 207 pojazdów mechanicznych, tracąc przy tym 325 zabitych, 1002 rannych i 114 zaginionych. Zniszczeniu uległo też około 80 czołgów.

Na czele 1 Armii Kanadyjskiej stał wówczas gen. Henry Duncan Graham “Harry” Crerar. Był pierwszym Kanadyjczykiem, który dowodził w boju związkiem operacyjnym wielkości armii. Pod koniec września z powodu ataku dyzenterii Crerar musiał zostać hospitalizowany, a jego obowiązki

Żołnierze z 4 DPanc biorą jeńców podczas walk o Saint-Lambert (19 sierpnia 1944)

przejął tymczasowo Guy Simonds, uznawany za jednego z najlepszych dowódców kanadyjskich okresu II wojny światowej.

9 sierpnia 1944 roku rozegrała się tzw. bitwa o wzgórze 140, podczas której w wyniku pomyłki niemiecki kontratak całkowicie zniszczył kanadyjskie oddziały, które miały zostać wsparte przez polskie oddziały.

Do dziś ta wspólna karta kanadyjsko-polskich działań wojennych posiada odmienne interpretacje u historyków obu stron.

Wkrótce opiszemy te kontrowersje.

Tomasz Piwowarek