Niespokojny Quebec: reformy i zamachy (1960-82)

Historia Kanady Series grud 19, 2012 at 5:04 pm

Jean Lesage

W 1959 zmarł Maurice Duplessis, premier Quebecu i wieloletni szef nacjonalistycznej partii Union Nationale. Data ta uchodzi za symboliczny koniec okresu tzw. wielkich ciemności (grande noirceur) w dziejach Quebecu, czyli dominacji w życiu politycznym i obyczajowym konserwatywnego stylu oraz utraty wpływów Kościoła katolickiego. Następca Duplessia, Paul Sauvé, zmarł na początku 1960. Kolejnym szefem Union Nationale został Antoine Barrette. Do wyborów w 1960 ugrupowanie to przystąpiło wewnętrznie podzielone.

Tymczasem liberałowie w wyborach w 1952 zdobyli 23 mandaty, a w 1956 – 19. Przed wyborami w 1960 Partia Liberalna przeszła wewnętrzne reformy. W kampanii wyborczej Partia Liberalna, kierowana przez Jeana Lesage’a, używała takich haseł jak “Czas na zmiany”, “Panami u siebie” i “Równość albo niepodległość”.

W wyborach w 1960 liberałowie zdobyli 51,3% głosów i 51 miejsc w parlamencie, a Union Nationale 46,6% głosów i 43 miejsca w parlamencie. W przedterminowych wyborach w 1962 liberałowie wzmocnili swoją pozycję, zdobywając 63 mandaty.

Najważniejszymi punktami ideologii spokojnej rewolucji były “zmiana roli państwa-rządu w kreowaniu życia Québécois; troska o quebecką rodzinę; wzmacniania pozycji języka francuskiego”.

Liberałowie doprowadzili do laicyzacji życia prowincji. Państwo przejęło z rąk Kościoła kontrolę nad szkolnictwem podstawowym i średnim, opieką zdrowotną oraz opieką społeczną. W efekcie rozrosła się administracja państwowa – powstało 27 nowych jednostek administracyjnych i o 53% wzrosła liczba zatrudnionych w służbie cywilnej. Na wydatki w szkolnictwie, służbie zdrowia i opiece społecznej liberałowie wydali prawie 70% budżetu.

Nie doszło do likwidacji szkół wyznaniowych. Lesage, przywódca Partii Liberalnej, argumentował, że nie można zastępować jednego monopolu innym. Rodzice mieli możliwość wyboru, do jakiej szkoły, państwowej czy prywatnej (w tym wyznaniowej), chcieli posłać dziecko.

Rok 1963. Policjant usiłuje rozborić bombę umieszczoną w skrzynce pocztowej

Liberałowie dążyli do wzmocnienia roli języka francuskiego. Minister kultury Lapalme utworzył specjalne biuro, mające dbać o czystość języka francuskiego. Większość quebeckich elit była przeciwna temu pomysłowi, argumentując, że to właśnie joual był prawdziwym językiem Québécois. Nacjonaliści quebeccy, w tym także liberałowie, obawiali się, że napływ imigrantów spowoduje wzrost ludności anglofońskiej w prowincji. Próby odgórnego forsowania języka francuskiego w szkołach doprowadziło do różnych sytuacji kryzysowych. Rozwiązała to ustawa (Bill 63) z 1969, w myśl której rodzice mogli wybierać język, w jakim będą uczyć się ich dzieci.

Społeczna modernizacja przyczyniła się do otwarcia na nowe ideologie i style życia, co zapoczątkowało odpływ wiernych z Kościoła na niespotykaną wcześniej skalę. W ciągu dekady olbrzymia część wiernych zaprzestała praktyk religijnych i finansowania swych parafii. Mieszkańcy Quebecu, uchodzący wcześniej za jedno z najbardziej katolickich społeczeństw na świecie, w bardzo szybkim tempie ulegli daleko idącej sekularyzacji. Uaktywniły się m.in. wyraźne ruchy antyklerykalne. Doprowadziło to do zubożenia i bankructwa licznych parafii, także na prowincji. Zapoczątkowało to gwałtowny spadek powołań kapłańskich i zakonnych oraz rezygnację z tej posługi wielu duchownych. Nastąpiła również desakralizacja życia rodzinnego, wprowadzono m.in. śluby cywilne i rozwody, zniesiono kary za kontakty homoseksualne, zliberalizowano prawo do aborcji i upowszechniły się alternatywne formy rodziny, takie jak kohabitacja. Nastąpił też spadek dzietności quebeckich rodzin.

Przepisy na suwerenność

W1967 Kanadę odwiedził entuzjastycznie witany Charles de Gaulle, co wybitnie podgrzało nastroje nacjonalistyczne w tej prowincji Kanady. Rok później powstała Partia Quebecu (Parti québécois) na czele z René Lévesque. Jej głównym celem jest

Stan wojenny na ulicach Montrealu, 1970

uzyskanie suwerenności prowincji od Kanady. Jednak mimo silnie nacjonalistycznych akcentów partia uważa, że suwerenny Quebec powinien pozostać w pewnego rodzaju unii z Kanadą, zachowując wspólną walutę oraz utrzymać obywatelstwo kanadyjskie dla obywateli Quebecu (lecz już nie odwrotnie). Siostrzaną partią PQ na poziomie federalnym jest Blok Quebecu.

Zamachy i porwania

Znacznie bardziej radykalne poglądy oraz wręcz terrorystyczne metody walki przyjęła separatystyczna grupa lewicowa Front Wyzwolenia Quebecu, powszechnie znana jako FLQ od początku lat 60.

Wyznawała ideologię marksizmu w jej rewolucyjnej odmianie, w połączeniu z frankofońskim nacjonalizmem. Założeniami organizacji było zbrojne obalenie rządu prowincji Quebecu, secesja od Kanady i utworzenie w nowym niepodległym kraju społeczeństwa socjalistycznego. Tajny dokument organizacji, zatytułowany Rewolucyjna strategia a rola awangardy, zakładał osiągnięcie dalekosiężnych celów politycznych przez fale akcji terrorystycznych, na które miały się składać rabunki, akty przemocy, zamachy bombowe i porwania.

Porwany James Cross

Do końca lat 60. FLQ dokonało około 200 akcji, głównie zamachów bombowych i napadów z użyciem broni palnej. Celem tych ataków były głównie angielskojęzyczne instytucje edukacyjne, banki, rezydencje prominentnych obywateli, instytucje militarne. W wyniku wszystkich tych akcji śmierć poniosło 5 osób. Organizacja planowała także akcje międzynarodowe, z których najbardziej spektakularną miało być wysadzenie w powietrze Statui Wolności w Nowym Jorku.

5 października 1970 roku porwano Jamesa Richarda Crossa, brytyjskiego dyplomatę, przedstawiciela handlowego w Kanadzie. Za zwolnienie porywacze żądali m.in. zwolnienia z więzień wszystkich członków FLQ, okupu w złocie I bezpiecznego transportu lotniczego na Kubę lub do Algierii.

W wyniku negocjacji negocjacji uwolniono zakładnika w zamian za umożliwienie uczestnikom emigracji na Kubę. Po negocjacjach z reżimem Fidela Castro, zezwolono trzem aktywistom na wyjazd. W kilka lat później odkryto, iż trzech z pięciu porywaczy żyje na wolności w Paryżu. Po latach wszyscy z nich wyrazili pragnienie powrotu do Kanady. Mimo że ciążył na nich wyrok dożywotniego wygnania, pozwolono im powrócić. Wszyscy zostali obwinieni o popełnione przestępstwa i przyznali się do winy. Sąd wyznaczył im symboliczne kary, w żadnym przypadku nie przekraczające 20 miesięcy aresztu.

Odkrycie ciała ministra Laporte’a

W kilka dni po porwaniu Crossa 10 października, porwano wicepremiera rządu Quebecu, Pierre’a Laporte’a, którego brutalnie uduszono. W 4 tygodnie później mordercy zostali schwytani, a następnie osądzeni. Porwanie Laporte’a było powodem, dla którego premier Trudeau ogłosił w prowincji stan wojenny (zgodnie z kanadyjskim War Measures Act). Te wydarzenia w historii Kanady określa się jako kryzys październikowy.

W wyniku zmasowanej akcji policyjnej, licznych aresztowań i inwigilacji, struktura organizacyjna FLQ została rozbita. Nie od razu jednak organizacja zawiesiła swe działanie, choć znacznie je ograniczyła, a w dalszej konsekwencji niemal całkowicie go zaprzestała. Ostatnimi znanymi aktami terroryzmu były wybuchy bomb zapalających w kawiarniach sieci Second Cup w 1967. Był to jednak indywidualny akt popełniony w imieniu nie istniejącej już organizacji.

Noc długich noży

17 kwietnia 1982 wreszcie oficjalnie proklamowano Konstytucję Kanady. Stanowiąca pełną suwerenność kraju została uchwalona i przyjęta bez zgody Quebecu. Spotkanie premierów wszystkich prowincji założycielskich Kanady zostało uznane przez Quebec za “spotkanie kuchenne” lub “noc długich noży” czyli rodzaj zamachu stanu. Próba weta została odrzucona przez Sąd Najwyższy Kanady, który uznał, że decyzja ta była “prawomocna (skuteczna), choć bezprawna (zrodzona z nieprawego łoża)” (fr. légale, mais illégitime).

Wobec powyższego Quebec nigdy nie podpisał Konstytucji Kanady (formalnie jej nie uznaje, w praktyce z jej zapisów korzysta). Jest to do dzisiaj przyczyną wielu tarć politycznych między Quebekiem a resztą Kanady oraz jedną z podstaw roszczeń separatyzmu quebeckiego.

Pierwszą poważną próbą zmian konstytucyjnych było Porozumienie z Lake Meech (1987).

 

Tomasz Piwowarek