Kanada Mulroney’a i Chrétiena (1984-2003)

Historia Kanady Series grud 26, 2012 at 12:45 pm

Początek lat 80. XX wieku w Kanadzie był okresem recesji gospodarczej.

W 1984 niepopularny premier Pierre Trudeau wycofał się z życia politycznego, a jego następcą został John Turner.

Zmiana lidera nie pomogła liberałom. We wrześniu 1984 konserwatyści odnieśli największe zwycięstwo w historii Kanady, wprowadzając 211 posłów do parlamentu (liberałowie – 40). Premierem na 9 następnych lat został Brian Mulroney.

Brian Mulroney i Jean Chretien

Okres jego rządów zdominowały zagadnienia gospodarcze oraz separatyzm quebecki.

W dziedzinie gospodarki Mulroney prowadził politykę zacieśniania związków z USA, czego ukoronowaniem było utworzenie północnoamerykańskiej strefy wolnego handlu (NAFTA). Otworzyło to gigantyczny rynek amerykański na towary kanadyjskie, lecz także uczyniło gospodarkę kanadyjską bardziej podatną na wahania koniunkturalne.

Za jego rządów zmodernizowano Północny System Ostrzegania.

Druga połowa lat 80. to odrodzenie się separatyzmu frankofonów z Quebecu. Pierwszym symptomem tego był rozłam w samej Partii Konserwatywnej. Grupa posłów frankofońskich wystąpiła z partii, tworząc konkurencyjną grupę Bloc Quebecois. Mulroney, zdając sobie sprawę z aspiracji frankofonskiej mniejszości, dążył do zmiany Konstytucji Kanady tak, by dać Quebecowi pewną autonomię – jak to nazywano – status distinct society. W tym celu zaproponowano szereg zmian w prawodawstwie znanych jako porozumienie z Meech Lake (Meech Lake Accord) oraz jego rozszerzenie – porozumienie z Charlottetown (Charlottetown Accord). Porozumienie to zostało odrzucone w federalnym referendum, dzięki głosom angielskojęzycznych Kanadyjczyków, którzy uznali treść porozumienia za zbyt daleko idące ustępstwa. Wynikiem tego była dalsza radykalizacja poglądów w Quebecu.

Ostatnie lata rządów Mulroney’a były niezwykle trudne. Wzrost radykalizacji frankofonów zbiegł się z radykalizacją zachodnich prowincji Kanady, w których powstała nowa, zdobywająca coraz szerszą popularność, Partia Reform, oskarżająca konserwatystów o odejście od konserwatywnych pryncypiów.

W istocie, polityka Mulroney’a u schyłku rządów była mało konsekwentna. Liberalizacja rynku połączona była z coraz większym etatyzmem. Niepohamowanie rosnący deficyt budżetowy doprowadził do wzrostu oprocentowania kredytów, a w konsekwencji i inflacji. W wyniku tych i innych przyczyn, gospodarka Kanady weszła w fazę ostrej i długotrwałej recesji. Ostatnim posunięciem Briana Mulroney’a było wprowadzenie podatku typu GST (Goods and Services Tax) w 1991. Wobec zbliżających się wyborów partia zdecydowała się na zmianę lidera. 25 czerwca 1993 Brian Mulroney zrzekł się przewodnictwa partii, automatycznie tracąc fotel premiera, by ostatecznie wycofać się z polityki i wrócić do pracy w prywatnym biznesie.

Gdy w 1993 Mulroney ustąpił z funkcji premiera, zastąpiła go Kim Campbell. Krótko potem w wyborach parlamentarnych konserwatyści ponieśli druzgocącą porażkę. Wygrali liberałowie przed Blokiem Quebeckim i Partią Reform. Premierem został doświadczony polityk piastujący liczne funkcje państwowe – Jean Chrétien, najbardziej doświadczony polityki i biurokrata w Partii Liberalnej. Nic więc dziwnego, że bez trudu pokonał z kretesem konserwatystów, zapewniając swej partii większość parlamentarną na kolejne trzy kadencje.

Nowy rząd wprowadził liczne cięcia, celem uzdrowienia kanadyjskiej gospodarki. Jowialny i wzbudzający sympatię Chrétien w czasie prawie 10 lat rządów spełnił niemal wszystkie swe przedwyborcze obietnice (z wyjątkiem nierealnej – zniesienia podatku GST).

Dokonania jego rządu graniczą z cudem. W krótkim czasie udało mu się wydźwignąć gospodarkę kanadyjską z głębokiej recesji i uczynić ją jedną z najszybciej rozwijających się w G7. Udało się jednocześnie zdławić inflację, pobudzić rozwój, zmniejszyć bezrobocie, ograniczyć wydatki budżetowe, zredukować etatyzm, zlikwidować deficyt budżetowy, a nawet rozpocząć spłacanie długu publicznego.

W pierwszych latach XXI wieku opinia publiczna zaczęła być nieco zmęczona obecnością Chrétiena na scenie politycznej. On sam, jak się wydaje, zaczął powoli tracić energię. Dokładając do tego szereg kontrowersyjnych wypowiedzi i gaf dyplomatycznych, spowodowało to rewoltę w Partii Liberalnej. Choć z początku Chrétien nie zamierzał rezygnować z przywództwa, wobec nacisków swej partii złożył rezygnację z przewodzenia partii w listopadzie 2003. Zakończył urzędowanie jako premier 12 grudnia 2003.

T. Piwowarek