Polak z Kanady wywalczył odszkodowanie za sowieckie łagry

Polacy w Kanadzie Series marz 28, 2013 at 9:58 am
Workuta

Workuta

Sąd Okręgowy w Szczecinie wydał bezprecedensowy wyrok i przyznał 565 tys. zł zadośćuczynienia żołnierzowi AK, który przez 13 lat przebywał w sowieckich łagrach. 87-letni Edward Buca starał się przed polskimi sądami o zadośćuczynienie od 1999 roku. Przez dłuższy czas mieszkał w Kanadzie, gdzie mieszkał po ucieczce z Polski przez Szwecję jeszcze w latach 70. Po 1990 roku kilkakrotnie przyjeżdżał do Polski.

Buca został zatrzymany przez Rosjan w 1945 r. Za przynależność do AK sąd skazał go na karę śmierci, którą zamieniono później na karę 20 lat więzienia i ciężkich robót. Spędził 13 lat w łagrach Workuty i na Syberii. Jak zeznawał, podczas śledztwa przesłuchiwało go w sumie 11 śledczych, wielokrotnie rażony był prądem.

Adwokat Bucy, Piotr Polasek, powiedział po rozprawie, że po wielu latach procedowania sąd wydał orzeczenie końcowe. Sąd uwzględnił główne roszczenie Bucy w zakresie zadośćuczynienia.- Została przyznana kwota 565 tys. zł za 13 lat pobytu w łagrach. Jest to kwota, która satysfakcjonuje i jest adekwatna do cierpień, których wnioskodawca doznał – ocenił Polasek.

zz-buca1Zastrzegł, że sąd oddalił jednak wniosek o przyznanie 177 tys. zł odszkodowania za utracone z powodu uwięzienia zarobki. Sąd uznał, że Buca w chwili zatrzymania przez Rosjan nie miał pracy, dlatego to odszkodowanie mu się nie należy. Przeciwnego zdania jest Polasek, według niego należy się odszkodowanie, ponieważ przez 13 lat w łagrach nie mógł pracować zarobkowo, a gdyby nie został zatrzymany i skazany, to pracę by znalazł. Polasek zapowiedział, że odwoła się od decyzji sądu dotyczącej odszkodowania.

Od niedawna przebywa w Szczecinie. Sąd chciał przesłuchać go, żeby potwierdzić związki Bucy z Polską. Na rozprawie pojawił się na wózku inwalidzkim. Przed sądem mówił z wysiłkiem. – Jestem schorowany, nie mogę chodzić, mam problemy z biodrami i biorę cały czas lekarstwa. Dla mnie najważniejsze jest to, żebym na stałe został w Polsce, bo to jest moja ojczyzna – przekonywał. Kanadyjscy lekarze odradzali mu lot do Polski ze względu na stan zdrowia. Buca zdecydował jednak, że przyleci do kraju.

- Buca przeszedł piekło ze strony sowieckiego imperium, a później również Polski – powiedział drugi pełnomocnik Bucy, adwokat Maciej Krzyżanowski. Dodał, że po odbyciu kary w łagrach i powrocie do Polski, w 1958 r. Sąd Okręgowy w Łodzi skazał ponownie jego klienta na karę śmierci. Została ona później – na mocy amnestii – zamieniona na 15 lat więzienia, a następnie zredukowana do 13 lat; na poczet kary zaliczono pobyt w łagrach i Buca mógł wyjść na wolność.

zz-buca2Polasek zaznaczył, Buca po zwolnieniu był nadal represjonowany. – Mieszkał wtedy na Śląsku i przy każdej wizycie przedstawicieli partyjnych był aresztowany i przetrzymywany w więzieniu. Wielokrotnie był szykanowany i traktowany jak osoba drugiej kategorii – ocenił Polasek.

Podczas zatrzymania Bucy 4 maja 1945 r. przez funkcjonariuszy NKWD przestrzelono mu kolana i bito kolbą karabinu po głowie. W 1953 r. przebywając w sowieckich łagrach był przywódcą buntu więźniów w jednym z obozów w Workucie.

Z powodu paraliżu żony musiał się nią opiekować w Kanadzie. Jego sprawy o zadośćuczynienie i odszkodowanie toczyły się w kilku polskich sądach od 1999 r. Szczeciński Sąd Okręgowy zajął się sprawą Bucy w 2009 r. Oddalił wtedy roszczenia, ponieważ Buca – zdaniem sądu – nie był trwale związany z Polską, mieszkając na stałe w Kanadzie.

zz-Edward-BucaSąd Apelacyjny w Szczecinie uznał jednak, że przepis nie może być tak rygorystycznie traktowany, a Buca wykazał związek z ojczyzną, i uchylił orzeczenie Sądu Okręgowego.

Sprawa wróciła do szczecińskiego Sądu Okręgowego do ponownego rozpoznania. Ten wysłał zapytanie do Trybunału Konstytucyjnego dotyczące związków z krajem osoby starającej się o zadośćuczynienie. Po dwóch latach TK odpowiedział, że wprawdzie zamiarem ustawodawcy nie było objęcie przepisami osób, które zamieszkują inne kraje niż Polska, ale sąd powinien badać indywidualnie związki z krajem wnioskodawcy zadośćuczynienia.