Ja to chrzanię!

Porady babci Jelonki lip 11, 2017 at 10:37 pm

Znali go już starożytni Egipcjanie, Rzymianie i Grecy.  Uprawiany jest w całej Europie od co najmniej XI wieku, ale rośnie też dziko, a jego cechą charakterystyczną jest ostry, wyciskający łzy z oczu zapach. Chrzan pospolity – był nieodzownym elementem staropolskich biesiad, obfitujących w ciężkostrawne, ociekające tłuszczem potrawy. Już nasi przodkowie wiedzieli, że korzeń chrzanu pobudza wydzielanie soków trawiennych, jest niezastąpiony przy niestrawnościach, a także nadmiernym zakwaszeniu organizmu.  Jakie jeszcze właściwości posiada nasz pospolity chrzan?

MeerettigWedług medycyny ludowej łagodzi objawy wszelkich infekcji, nie tylko układu pokarmowego. Podczas przeziębienia rozgrzewa i obniża temperaturę, pomaga szybciej pokonać katar i oczyścić organizm z toksyn. Sprzyja też oczyszczaniu dróg oddechowych. Popularny niegdyś syrop z soku chrzanu z miodem działa wykrztuśnie.

Chrzanu używano także zewnętrznie. Na przykład do wybielania skóry, w tym usuwania piegów czy plam wątrobowych. Drobno pokrojony korzeń zalewano octem winnym, a po dwóch tygodniach, odsączonym płynem przecierano twarz czy dłonie. Utarty chrzan z dodatkiem octu to doskonały plaster rozgrzewający i uśmierzający bóle stawów, korzonków i mięśni. Ponoć pomaga także na bóle reumatyczne i ukąszenia owadów.

Chociaż do spożycia nadaje się głównie korzeń chrzanu, to jego liście też znalazły zastosowanie. Pamiętam chlebowy piec u mojej rodziny w Bieszczadach, w którym ciocia wypiekała pyszne chleby na chrzanowych liściach. Dzisiaj, dodaje się je głównie do kwaszenia  – nadają one nie tylko aromat, ale też chronią przed gniciem. Owinięte w liście chrzanu mięso, wędliny, ser, masło czy ryby, dłużej zachowają świeżość. Nie jełczeją i nie psują się. Wszystko to dzięki zawartym w liściach substancjom, które niszczą bakterie, wirusy i grzyby. chrzan2

UWAGA! Mimo tego, że chrzan to wyjątkowo odżywcza roślina – nie należy z nim przesadzać. Powinny  z niego zrezygnować osoby, które cierpią na wrzody żołądka, zgagę, schorzenia wątroby czy niewydolność nerek. Pozostałe osoby powinny pamiętać, że dziennie można zjeść maksymalnie 4 łyżeczki (około 40 g) tartego chrzanu. Spożyty w większych ilościach może doprowadzić do podrażnienia nerek, błony śluzowej żołądka i jelit.

Żeby jednak odczuć lecznicze działanie chrzanu, należy się do niego “dobrać” – a to wcale nie jest proste. Wystarczy bowiem naruszyć korzeń, a zaczyna on wydzielać piekący oczy olejek eteryczny pod nazwą synigryna. Smakosze chrzanu prześcigają się w pomysłach, jak się uchronić przez potokiem chrzanowych łez. Zalecają m.in. by wyszorowany i oskrobany korzeń chrzanu namoczyć na kilka godzin w zimnej wodzie albo zamrozić w lodówce, a potem szybko zetrzeć go przy otwartym oknie. Niektórzy zamiast tarki, używają maszynki do mielenia, zakładając na nią foliowy woreczek, żeby zapach nie mógł się wydostać.

chrzan3Chrzan dla zdrowia

Na kaszel: Do 100 g świeżego, utartego chrzanu dodaj 1/2 szklanki ugotowanej, przestudzonej wody i pozostaw pod przykryciem na pół godziny. Powstanie wówczas sok, który należy wycisnąć. Następnie dodaj do niego 100 g miodu, syropu lub osłodzonego soku owocowego i wymieszaj. Tak przyrządzoną miksturę pij 3 razy dziennie po jednej łyżce stołowej w kaszlu i nieżytach dróg oddechowych. Dzieciom podawaj po 1 łyżeczce od herbaty.

Przepis pochodzi z: Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987

Na opuchliznę: Do 500 ml wrzątku dodaj gruby plaster chrzanu oraz kilka ziarenek gorczycy. Przykryj i odstaw na kilka godzin. Pij po kilka łyżek w przypadku zatrzymywania wody w organizmie.

Na bolące gardło: 1 łyżeczka miodu, 1 łyżeczka świeżo startego chrzanu, 1 łyżeczka zmielonych goździków – wymieszaj wszystko dokładnie i zalej szklanką wrzącej wody. Pij małymi łyczkami często mieszając, aby chrzan nie opadł na dno.

Syrop – 2 szklanki (500 g) niepasteryzowanego miodu, 250 g świeżego korzenia chrzanu pospolitego. Zalać korzeń chrzanu miodem. Następnie całość przykryć np. ściereczką, tak aby nie dostały się do mikstury żadne owady. Syrop zacznie się tworzyć na wierzchu mikstury w przeciągu tygodnia. Jednak korzenie chrzanu należy wyciągnąć dopiero po upływie miesiąca. 10-dniowa lub 20-dniowa kuracja: brać 5 ml czystego bądź rozpuszczonego w wodzie syropu trzy razy dziennie przed każdym posiłkiem. Taki syrop jest wspaniały w leczeniu zapalenia oskrzeli, chrypki, zmęczenia, anemii, artretyzmu oraz wątrobowych niewydolności.

Z czym to się je?chrzan4

Masło chrzanowe – masło ucieramy z solą, dodajemy starty chrzan i sok z cytryny. Sprawdzi się nie tylko do kanapek, ale także np. do smarowania pieczonego mięsa.

Chrzanowa nalewka – 100 gramów świeżo utartego chrzanu (bez żadnych dodatków) zalewamy 1/2 l czystej wódki i odstawiamy w ciemne miejsce na 2-3 tygodnie. Następnie przecedzamy i gotowe. Tą nalewkę można oczywiście pić (wyzwanie dla odważnych), ale najlepsza jest jako dodatek do dań mięsnych.

Smażone w cukrze borówki z dodatkiem chrzanu – to smaczny dodatek do zimnych mięs i drobiu. Oczyszczone i lekko opłukane borówki zasypujemy w garnku cukrem i gotujemy na wolnym ogniu. Gdy owoce się rozpadną, dodajemy kilka łyżek utartego dobrze chrzanu, sok z cytryny i pieprz. Mieszamy i zamykamy w słoiczkach. W lodówce można przechowywać ten rarytas nawet rok.