Historia polskiej literatury wydana po angielsku

Polacy w Kanadzie Top News list 14, 2018 at 4:00 pm

zz ksiazka2W Toronto odbyła się premiera książki “Being Poland: A New History of Polish Literature and Culture since 1918” (Będąc Polską: Nowa Historia Polskiej Literatury i Kultury od 1918 roku) – napisanej po angielsku przez 60. autorów historii współczesnej literatury polskiej.

Publikacja ta ukazała się nakładem wydawnictwa Uniwersytetu Toronto – University of Toronto Press. Pomysłodawcami są prof. Tamara Trojanowska, dyrektor Centrum Dramatu, Tańca i Sztuk Teatralnych na tej uczelni, prof. Joanna Niżyńska z wydziału języków słowiańskich Indiana University, prof. Stanisław Czapliński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz tłumaczka i redaktorka Agnieszka Polakowska.

- Określam pomysł na tę książkę jako transoceaniczny. Spróbowaliśmy połączyć wielorakie dyskursy i różne punkty widzenia, stąd zaproszenie kolegów z Polski, z Ameryki Północnej, mamy też kilku autorów europejskich spoza Polski - powiedziała prof. Trojanowska.

W 1956 roku w USA ukazało się angielskie wydanie wcześniejszej pracy prof. Manfreda Kridla “Literatura polska na tle rozwoju kultury”, w 1969 r. – historia literatury polskiej napisana przez Czesława Miłosza, a w 1978 roku – angielskie wydanie “Dziejów literatury polskiej” prof. Juliana Krzyżanowskiego.

Jak podkreśliła Trojanowska, były to kompendia adresowane do innego czytelnika i pisane klasycznie: - Nasza książka jest wyłącznie o ostatnim stuleciu, wyszliśmy z założenia, że współczesność należy już do historii. Ze względu na cykl produkcyjny historia została doprowadzona właściwie do pierwszej dekady XXI wieku.

“Being Poland…” w sposób przekrojowy przedstawia historię literatury i kultury, a jej zadaniem jest opisanie zachodzących w tej dziedzinie długotrwałych procesów. Uwzględniono nie tylko klasyczne gatunki, ale także esej, dzienniki, reportaż i film. Książkę podzielono na cztery części: “Transitions” (transformacje), “Strategies” (strategie), “Transmissions” (transmisje) i “Genres and Their Discontents” (gatunki i ich przywary).

zz ksiazka3

- Zdecydowaliśmy, by takim długotrwałym przekrojem objąć trzy paradygmaty polskiej kultury: sarmacki, romantyczny i modernistyczny. Te główne paradygmaty prezentujemy angielskojęzycznemu czytelnikowi w dwugłosach. Jest w nich zarówno potwierdzenie ważności danego paradygmatu, jak i drugi głos, który wpisuje ten paradygmat w europejską czy światową kulturę - powiedziała Trojanowska.

Podkreśliła, że wielość opinii oznacza również stały dialog.

- To również dialog świadomościowy. Przecież np. sarmatyzm i romantyzm są w kulturze polskiej bardzo mocno powiązane. Próbujemy zbudować pewien stabilny szkielet, pokazać najbardziej wpływowe postawy i różnice światopoglądowe, które kształtują polską kulturę - wyjaśniła.

zz ksiazkaAutorzy odnieśli się również do roli tłumaczy, którzy umieszczają polską literaturę w kontekście zrozumiałym dla anglojęzycznego czytelnika. Jak podkreśliła Trojanowska, tłumaczenie nie jest tylko technicznym przełożeniem z jednego języka na drugi, a tłumacze tworzą w istocie nowy kanon literacki, o którym np. Bożena Shallcross z University of Chicago pisze jako o “kanonie transatlantyckim”.

Jak dodała Trojanowska, dla anglojęzycznego czytelnika wartością w polskiej literaturze mogą być kwestie mało poruszane w polskiej edukacji, takie jak techniki pisarskie, strategie myślenia czy odniesienia do kultury światowej. - Teoria literatury postrzega czytelnika jako współtwórcę dzieła, dzięki czemu to dzieło zaczyna odkrywać zupełnie nowe znaczenia – przypomniała.

Książka odnosi się także do polskiej tradycji wielojęzyczności, stąd np. częściowo łacińskie tytuły dwóch rozdziałów. Polska literatura jest w rezonansie z całością literatury europejskiej, nie tylko ze względu na tematykę, ale także ze względu na swoją wielojęzyczność - podkreśliła Trojanowska. - Mój rozdział, umieszczony w części poświęconej strategiom, jest zatytułowany »Delectatio furiosa, or the Modes of Cultural Transgressions« (Rozkosz szaleństwa, czyli sposoby kulturowej transgresji). Przy czym nie piszę o obrazoburczym szokowaniu, ale o przekraczaniu granic. Można tu przywoływać i Michela Foucault, i słynne seminaria Marii Janion. W moim tekście zajmuję się toposem ofiary, transgresywnością teatru wobec religii. To jedna z najbardziej istotnych kwestii, które naznaczyły polską myśl o teatrze.

Trojanowska zwróciła uwagę, że każda kultura ma swoją wyjątkowość, ale różne dyskursy muszą się przenikać w dyskusji. – Tym właśnie literatura się żywi, tak tworzy się bogata siatka referencyjna. Możemy pokazać, że polska literatura i kultura bezustannie odnoszą się to tego, co się dzieje w kulturze światowej - dodała.

Książkę można kupić bezpośrednio w wydawnictwie lub na amazon.com