{"id":193156,"date":"2024-10-04T14:48:04","date_gmt":"2024-10-04T18:48:04","guid":{"rendered":"https:\/\/bejsment.com\/?p=193156"},"modified":"2024-10-04T14:48:04","modified_gmt":"2024-10-04T18:48:04","slug":"zaskakujacy-powod-dla-ktorego-everest-rosnie-o-2-milimetry-rocznie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2024\/10\/04\/zaskakujacy-powod-dla-ktorego-everest-rosnie-o-2-milimetry-rocznie\/","title":{"rendered":"Zaskakuj\u0105cy pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego Everest ro\u015bnie o 2 milimetry rocznie"},"content":{"rendered":"

Nowe badanie ujawnia, \u017ce erozja rzeczna przyczynia si\u0119 do wzrostu Everestu.<\/strong><\/p>\n

Najwy\u017csza g\u00f3ra \u015bwiata wci\u0105\u017c zyskuje na wysoko\u015bci, a zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w odkry\u0142 w\u0142a\u015bnie jedn\u0105 z przyczyn tego zjawiska.<\/p>\n

Zgodnie z najnowszymi badaniami, Mount Everest mo\u017ce by\u0107 wy\u017cszy o 15 do 50 metr\u00f3w dzi\u0119ki procesowi erozji skalnej wywo\u0142anej przez rzek\u0119 p\u0142yn\u0105c\u0105 u podn\u00f3\u017ca g\u00f3ry. Naukowcy z University College London (UCL) stwierdzili, \u017ce utrata mas l\u0105dowych w dorzeczu rzeki Arun, oddalonej o 75 km od Everestu, powoduje, \u017ce szczyt podnosi si\u0119 o oko\u0142o 2 milimetry rocznie.<\/p>\n

\u201eTo podobne do zrzucania \u0142adunku ze statku \u2013 gdy staje si\u0119 l\u017cejszy, unosi si\u0119 wy\u017cej\u201d \u2013 wyja\u015bnia Adam Smith, wsp\u00f3\u0142autor badania. \u201eW ten sam spos\u00f3b, gdy skorupa ziemska traci mas\u0119, zaczyna si\u0119 nieznacznie podnosi\u0107.\u201d<\/p>\n

Powstawanie Himalaj\u00f3w by\u0142o wynikiem zderzenia p\u0142yt tektonicznych \u2013 indyjskiej i euroazjatyckiej \u2013 oko\u0142o 40-50 milion\u00f3w lat temu. Cho\u0107 ruch p\u0142yt wci\u0105\u017c jest g\u0142\u00f3wnym czynnikiem wzrostu g\u00f3r, naukowcy z UCL wskazuj\u0105 na dodatkow\u0105 rol\u0119 sieci rzek, w tym rzeki Arun, w tym procesie.<\/p>\n

Rzeka Arun, przep\u0142ywaj\u0105c przez Himalaje, eroduje materia\u0142 skalny z dna rzeki, co zmniejsza obci\u0105\u017cenie skorupy ziemskiej. Skutek? Warstwa skalna unosi si\u0119 w odpowiedzi na mniejsze ci\u015bnienie na p\u0142aszcz Ziemi, co powoduje, \u017ce Everest i s\u0105siednie szczyty, takie jak Lhotse i Makalu, wznosz\u0105 si\u0119 wy\u017cej. Zjawisko to nosi nazw\u0119 odbicia izostatycznego.<\/p>\n

Badania opublikowane w \u201eNature Geoscience\u201d wykaza\u0142y, \u017ce ta si\u0142a wznosz\u0105ca oddzia\u0142uje na ca\u0142\u0105 okolic\u0119, w tym czwarte i pi\u0105te najwy\u017csze szczyty \u015bwiata, podnosz\u0105c je szybciej, ni\u017c dzia\u0142a na nie erozja. \u201eDzi\u0119ki pomiarom GPS obserwujemy, \u017ce rosn\u0105 one o oko\u0142o 2 mm rocznie\u201d \u2013 wyja\u015bni\u0142 Matthew Fox, wsp\u00f3\u0142autor badania.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy eksperci, niezwi\u0105zani z badaniem, uznali teori\u0119 za wiarygodn\u0105, cho\u0107 zaznaczaj\u0105, \u017ce wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w wymaga dalszych bada\u0144.<\/p>\n

Everest le\u017cy na granicy Chin i Nepalu, a rzeka Arun przep\u0142ywa z Tybetu przez Nepal, by po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z innymi rzekami, tworz\u0105c rzek\u0119 Kosi, kt\u00f3ra wpada do Gangesu w Indiach. Rzeka ta transportuje ogromne ilo\u015bci osad\u00f3w, co czyni j\u0105 niezwykle silnym narz\u0119dziem erozji \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce p\u0142ynie przez strome zbocza g\u00f3r.<\/p>\n

Naukowcy z UCL uwa\u017caj\u0105, \u017ce obecna moc rzeki mog\u0142a si\u0119 zwi\u0119kszy\u0107, gdy oko\u0142o 89 tysi\u0119cy lat temu \u201eprzej\u0119\u0142a\u201d inne dop\u0142ywy lub zbiorniki wodne w Tybecie \u2013 co z geologicznego punktu widzenia jest stosunkowo niedawnym wydarzeniem.<\/p>\n

Chi\u0144ski naukowiec Xu Han, g\u0142\u00f3wny autor badania, podkre\u015bla, \u017ce zmienna wysoko\u015b\u0107 Mount Everestu odzwierciedla dynamiczn\u0105 natur\u0119 powierzchni Ziemi. \u201eInterakcja mi\u0119dzy erozj\u0105 rzeki a si\u0142ami wyporu p\u0142aszcza Ziemi daje Everestowi dodatkowy impuls, kt\u00f3ry zwi\u0119ksza jego wysoko\u015b\u0107.\u201d<\/p>\n

Profesor Hugh Sinclair z Uniwersytetu w Edynburgu, kt\u00f3ry nie uczestniczy\u0142 w badaniu, uznaje wnioski zespo\u0142u za uzasadnione, cho\u0107 zastrzega, \u017ce dok\u0142adna skala i tempo tego procesu pozostaj\u0105 niepewne. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce przewidywanie, jak rzeki w tak du\u017cych dorzeczach reaguj\u0105 na zmiany drena\u017cu, jest wyzwaniem.<\/p>\n

Pomimo tych zastrze\u017ce\u0144, badanie stanowi wa\u017cny krok w zrozumieniu, jak si\u0142y naturalne wp\u0142ywaj\u0105 na kszta\u0142towanie najwy\u017cszych szczyt\u00f3w \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nowe badanie ujawnia, \u017ce erozja rzeczna przyczynia si\u0119 do wzrostu Everestu. Najwy\u017csza g\u00f3ra \u015bwiata wci\u0105\u017c zyskuje na wysoko\u015bci, a zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w odkry\u0142 w\u0142a\u015bnie jedn\u0105 z…<\/p>\n","protected":false},"author":928,"featured_media":193159,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[571],"tags":[],"class_list":["post-193156","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-magazyn"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193156","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/928"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=193156"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193156\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":193375,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193156\/revisions\/193375"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/193159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=193156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=193156"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=193156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}