{"id":196,"date":"2012-02-19T22:08:22","date_gmt":"2012-02-20T03:08:22","guid":{"rendered":"http:\/\/polacywkanadzie.patataystores.com\/?p=196"},"modified":"2019-05-13T12:42:23","modified_gmt":"2019-05-13T16:42:23","slug":"sir-kazimierz-stanislaw-gzowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2012\/02\/19\/sir-kazimierz-stanislaw-gzowski\/","title":{"rendered":"Sir Kazimierz Stanis\u0142aw Gzowski"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>W 2013 minie 200. rocznica urodzin jednego z najwybitniejszych Polak\u00f3w w historii Kanady. Uwa\u017canego przez wielu za symbol wsp\u00f3lnego dziedzictwa polsko-kanadyjskiego. Tak szerokim zakresem zas\u0142ug, jaki wni\u00f3s\u0142 polski in\u017cynier dla nowego kraju osiedlenia, pochwali\u0107 si\u0119 mo\u017ce niewielu imigrant\u00f3w. Mimo i\u017c w wyuczonym zawoduodzie by\u0142\u2026 prawnikiem.<\/strong><\/p>\n

<\/strong>A ponadto: budowniczym dr\u00f3g i most\u00f3w, za\u0142o\u017cycielem park\u00f3w, nauczycielem i gubernatorem, pe\u0142ni\u0105c zarazem wiele istotnych funkcji w \u017cyciu spo\u0142ecznym Kanady.<\/strong><\/p>\n

Kazimierz Stanis\u0142aw Gzowski znany nam tu jako Sir Casimir Gzowski urodzi\u0142 si\u0119\u00a05 marca 1813 w Petersburgu jako starszy syn hrabiego Stanis\u0142awa Gzowskiego. Wywodzi\u0142 si\u0119 ze szlachty polskiej herbu Junosza, rodu si\u0119gaj\u0105cego Zygmunta Augusta, kt\u00f3rego dworzaninem by\u0142 protoplasta Gzowskich \u2013 r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw.<\/p>\n

Po uko\u0144czeniu Liceum Krzemienieckiego, w 1830 roku s\u0142u\u017c\u0105cy w armii carskiej ojciec zapewni\u0142 17-letniemu Kazimierzowi przyj\u0119cie do korpusu carskich saper\u00f3w. Ale ch\u0142opak nie zd\u0105\u017cy\u0142 lizn\u0105\u0107 zbyt wiele. Ju\u017c w pa\u017adzierniku \u2013 po wybuchu zwyci\u0119skich rewolucji w Belgii i Francji mog\u0105cych podwa\u017cy\u0107 \u015awi\u0119te Przymierze, car Miko\u0142aj I rozkaza\u0142 przeprowadzenie mobilizacji w armiach polskiej i rosyjskiej. A w miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej wybucha powstanie listopadowe.<\/p>\n

Gdy rosyjska armia najecha\u0142a Kongres\u00f3wk\u0119, m\u0142ody Gzowski stan\u0105\u0142 do obrony w kawalerii pod komend\u0105 genera\u0142a Dwernickiego. Bra\u0142 udzia\u0142 w s\u0142ynnej wygranej bitwie pod Stoczkiem. Ranny pod Warszaw\u0105, zosta\u0142 internowany przez Austriak\u00f3w podobnie jak jego dow\u00f3dca i wielu innych patriot\u00f3w po upadku powstania. Po dw\u00f3ch latach Austriacy zdecydowali si\u0119 wydali\u0107 pozostaj\u0105c\u0105 grup\u0119 Polak\u00f3w (wielu w mi\u0119dzyczasie uciek\u0142o) do Stan\u00f3w Zjednoczonych. W nowojorskim porcie powitano ich jak bohater\u00f3w, nawet znale\u017ali si\u0119 hojni sponsorzy.<\/p>\n

W Stanach Zjednoczonych pomimo nieznajomo\u015bci angielskiego Gzowski rozpocz\u0105\u0142 studiowanie prawa, dorabiaj\u0105c nauczaniem francuskiego i niemieckiego oraz muzyki i szermierki. Kiedy ju\u017c rozpoczyna\u0142 praktyk\u0119 adwokack\u0105 w ma\u0142ej mie\u015bcinie Beaver w Pensylwanii, by\u0142 uzdolnionym, szybko przyswajaj\u0105cym wiedz\u0119 omnibusem. Swych prze\u0142o\u017conych i klient\u00f3w ujmowa\u0142 nienagannymi manierami i wysokim morale. W wieku 24 lat i w romantycznej aurze, jaka rozpo\u015bciera\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d arystokrat\u00f3w na wygnaniu, Gzowski sprawia\u0142 pono\u0107 wra\u017cenie piorunuj\u0105ce.<\/p>\n

W ma\u0142ym Beaver nast\u0119puje najwa\u017cniejszy zwrot w jego dalszej karierze. Pensylwania jest jedn\u0105 wielk\u0105\u00a0budow\u0105: powstaj\u0105 nowe drogi, linie kolejowe, a zw\u0142aszcza mosty i kana\u0142y wodne. Budowniczowie i finansjerzy potrzebuj\u0105 us\u0142ug prawnik\u00f3w do zawierania dobrze skonstruowanych um\u00f3w. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na swoje nik\u0142e przeszkolenie techniczne w carskim wojsku Gzowski wpada w oko Williama Milnora Robertsa, szefa budowy wi\u0119kszo\u015bci stanowych kana\u0142\u00f3w. Zaczyna nadzorowa\u0107 niekt\u00f3re budowy, a wkr\u00f3tce ju\u017c\u00a0jako in\u017cynier nadzoru wytycza i buduje lini\u0119 kolejow\u0105 New York & Erie Railroad.<\/p>\n

Podczas licznych podr\u00f3\u017cy poznaje \u017con\u0119, Mari\u0119 Beebe, z kt\u00f3r\u0105 ma o\u015bmioro dzieci (dw\u00f3jka nie prze\u017cy\u0142a okresu dzieci\u0119cego).<\/p>\n

Dopiero w 1841 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Kanady – ju\u017c jako uznany fachowiec (!)\u00a0 z olbrzymim talentem organizacyjnym \u2013 aby koordynowa\u0107 budow\u0119 43-kilometrowego Kana\u0142u Welland, umo\u017cliwiaj\u0105cego \u017ceglug\u0119 pe\u0142nomorskich statk\u00f3w mi\u0119dzy jeziorami Ontario i Erie z pomini\u0119ciem wodospadu Niagara. R\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w jezior wynosi 99,4 m. Aby j\u0105 pokona\u0107, statki przechodz\u0105 przez 8 wielkich \u015bluz. Dzi\u0119ki kana\u0142owi wszystkie Wielkie Jeziora maj\u0105 dost\u0119p do Atlantyku.<\/p>\n

Kolejne zadania in\u017cyniera z Polski obejmowa\u0142y pomoc w doko\u0144czeniu rozbudowy Yonge Street i wiele innych projekt\u00f3w Ministerstwa Rob\u00f3t Publicznych.<\/p>\n

W 1849 Gzowskiego zatrudniono jako g\u0142\u00f3wnego in\u017cyniera do przej\u0119cia budowy nowej kolei – St. Lawrence and Atlantic Railroad, pomi\u0119dzy portem w Montrealu, a portem w Portland (najbli\u017cszym niezamarzaj\u0105cym). W\u00f3wczas przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 z ontaryjskiego London do quebeckiego Sherbrooke.<\/p>\n

W kilka lat p\u00f3\u017aniej jego firma Gzowski & Co. odpowiada\u0142a ju\u017c za budow\u0119 licznych po\u0142\u0105cze\u0144 kolejowych w ramach systemu Grand Trunk Railway, wi\u0105\u017c\u0105cego Quebec i Ontario i cz\u0119\u015b\u0107 Stan\u00f3w coraz g\u0119stsz\u0105 sieci\u0105 po\u0142\u0105cze\u0144. Zbudowa\u0142 m.in. tory i mosty pomi\u0119dzy Guelph i Sarni\u0105 i w Michigan, a tak\u017ce mi\u0119dzynarodowy most na rzece Niagara \u2013 s\u0142ynny International Bridge. Rozbudowa\u0142 port w Montrealu. Po\u0142o\u017cy\u0142 setki kilometr\u00f3w tor\u00f3w (mia\u0142 w\u0142asn\u0105 wytw\u00f3rni\u0119 szyn), kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 dobrodziejstwem dla Kanady.<\/p>\n

\"\"<\/a>

International Bridge<\/p><\/div>\n

W 1856 roku firma Gzowskiego dotrzyma\u0142a zezwolenie na wyr\u0105b las\u00f3w wzd\u0142u\u017c Moon River w Muskoce na podk\u0142ady kolejowe, w dwa lata p\u00f3\u017aniej uzyskuj\u0105c podobn\u0105 zgod\u0119 na wycink\u0119 w P\u00f3\u0142nocnym Ontario.<\/p>\n

Ale Gzowski nie tylko wycina\u0142. R\u00f3wnie\u017c sadzi\u0142 i broni\u0142 przyrody. Przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania parku narodowego na obszarze wodospadu Niagara. By\u0142 za\u0142o\u017cycielem tego\u017c parku i pierwszym prezesem w Niagara Falls Parks Comission.<\/p>\n

Organizowa\u0142 wy\u015bcigi konne. Jako prezydent Toronto Turf Club, doprowadzi\u0142 do organizacji Queen\u2019s Plate czyli pierwszych w Ameryce wy\u015bcig\u00f3w koni pe\u0142nej krwi angielskiej. Za\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c pierwszy klub strzelecki w Kanadzie. By\u0142 pu\u0142kownikiem kanadyjskiej milicji.<\/p>\n

Mimo \u017ce nie mia\u0142\u00a0formalnego wykszta\u0142cenia technicznego, Gzowski nale\u017ca\u0142 do najwa\u017cniejszych za\u0142o\u017cycieli Kanadyjskiego Stowarzyszenia In\u017cynier\u00f3w L\u0105dowych (Canadian Society of Civil Engineers), prezesuj\u0105c mu w l. 1889-1891. Wielu dopatruje si\u0119 w sukcesach Gzowskiego jego do\u015bwiadczenia jako prawnika ameryka\u0144skiego, kt\u00f3ry umiej\u0119tnie porusza\u0142 si\u0119 w nieskrepowanej zbyt wieloma przepisami rzeczywisto\u015bci m\u0142odej Kanady.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Pomnik w Gzowski Park w Toronto<\/p><\/div>\n

By\u0142 te\u017c cz\u0142onkiem lo\u017cy wolnomularskiej. Na jednym z zebra\u0144 lo\u017cy w 1861 zapad\u0142a decyzja o stworzeniu zal\u0105\u017cka przysz\u0142ej gie\u0142dy toronto\u0144skiej. Mo\u017cna wi\u0119c uzna\u0107, \u017ce Gzowski by\u0142 jednym z jej ojc\u00f3w\u2013za\u0142o\u017cycieli.<\/p>\n

Najwi\u0119ksze zaszczyty przypad\u0142y mu w latach 1896-1897, kiedy to jako bliski przyjaciel Johna Macdonalda (pierwszego premiera Kanady) Gzowski, zwi\u0105zany z Parti\u0105 Konserwatywn\u0105, sta\u0142 si\u0119 nienominowanym ale faktycznym gubernatorem-porucznikiem (czyli administratorem) prowincji Ontario.<\/p>\n

W kilka lat p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 pasowany przez kr\u00f3low\u0105 Wiktori\u0119 i m\u00f3g\u0142 odt\u0105d pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 honorowym tytu\u0142em Sir.<\/p>\n

Zmar\u0142 24 sierpnia 1898 roku w Toronto, gdzie nad jeziorem Ontario postawiono mu pomnik w parku jego imienia.<\/p>\n

W 150. rocznic\u0119 urodzin, kanadyjska poczta wyda\u0142a pami\u0105tkowy znaczek z wizerunkiem Gzowskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablica pami\u0105tkowa w Niagara Falls<\/p><\/div>\n

Znany prezenter radia BBC Peter Gzowski (zmar\u0142y w 2002) by\u0142 prawnukiem Kazimierza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2013 minie 200. rocznica urodzin jednego z najwybitniejszych Polak\u00f3w w historii Kanady. Uwa\u017canego przez wielu za symbol wsp\u00f3lnego dziedzictwa polsko-kanadyjskiego. Tak szerokim zakresem zas\u0142ug,…<\/p>\n","protected":false},"author":110,"featured_media":197,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-196","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polacy-w-ontario"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/110"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=196"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24349,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196\/revisions\/24349"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=196"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=196"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=196"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}