W VI wieku p.n.e. Persowie byli ledwie znanym ludem g\u00f3rskim z Persydy, krainy po\u0142o\u017conej w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci obecnego Iranu. Niewielu mog\u0142o wtedy przewidzie\u0107, \u017ce w ci\u0105gu zaledwie jednego pokolenia stan\u0105 si\u0119 pot\u0119g\u0105, kt\u00f3ra zdominuje znaczny obszar staro\u017cytnego \u015bwiata.<\/p>\n
Za t\u0105 niezwyk\u0142\u0105 przemian\u0105 sta\u0142 jeden cz\u0142owiek \u2013 Cyrus Wielki. Jego rz\u0105dy zapocz\u0105tkowa\u0142y ekspansj\u0119, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a rozleg\u0142e terytoria: od Ba\u0142kan\u00f3w i Egiptu po Azj\u0119 \u015arodkow\u0105 i dolin\u0119 Indusu. W szczytowym momencie Imperium Perskie obejmowa\u0142o prawie po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci globu.<\/strong><\/p>\n Monarchowie z dynastii Achemenid\u00f3w stali si\u0119 najbardziej wp\u0142ywowymi w\u0142adcami tamtych czas\u00f3w, a ich bogactwa budzi\u0142y podziw i zazdro\u015b\u0107. Ekspansja ich pa\u0144stwa by\u0142a tak szybka i imponuj\u0105ca, \u017ce wielu uznawa\u0142o ich za niepokonanych \u2013 a\u017c do momentu, gdy pojawi\u0142 si\u0119 inny genialny strateg, Aleksander Wielki, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 ich imperium i przej\u0105\u0142 jego dorobek.<\/p>\n Pocz\u0105tki tej historii si\u0119gaj\u0105 roku 559 p.n.e., kiedy Cyrus obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119. Jego pierwszym wielkim sukcesem by\u0142o pokonanie Med\u00f3w \u2013 s\u0105siedniego kr\u00f3lestwa. Nast\u0119pnie skierowa\u0142 ekspansj\u0119 na zach\u00f3d, zdobywaj\u0105c Lid\u0119 oraz jej bogat\u0105 stolic\u0119 Sardes, a potem miasta jo\u0144skie.<\/p>\n Najbardziej spektakularne zwyci\u0119stwo odni\u00f3s\u0142 jednak w 539 r. p.n.e., wkraczaj\u0105c do Babilonu \u2013 pot\u0119\u017cnego centrum kultury i religii Mezopotamii. Zdobycie miasta uwieczniono na tzw. Cylindrze Cyrusa<\/strong>, kt\u00f3ry dzi\u015b uznaje si\u0119 za jeden z pierwszych znanych przyk\u0142ad\u00f3w politycznej propagandy.<\/p>\n W inskrypcji Cyrus przedstawia siebie jako wyzwoliciela \u2013 nie zdobywc\u0119. M\u00f3wi o sobie jako o \u201ekr\u00f3lu \u015bwiata\u201d, kt\u00f3ry wkroczy\u0142 do Babilonu bez walki i zadba\u0142 o dobro jego mieszka\u0144c\u00f3w. Przedstawiony zosta\u0142 jako obro\u0144ca miejscowych tradycji religijnych, kt\u00f3ry przywraca porz\u0105dek i pozwala wygna\u0144com powr\u00f3ci\u0107 do ojczyzny.<\/p>\n Ta narracja zadzia\u0142a\u0142a. Cyrus zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 w\u0142adcy sprawiedliwego i \u0142askawego, chwalonego nawet przez przeciwnik\u00f3w. Zar\u00f3wno grecki historyk Ksenofont, jak i autorzy biblijni przedstawiali go jako idealnego monarch\u0119.<\/p>\n Chocia\u017c wiele element\u00f3w jego legendy ma cechy propagandowe, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Cyrus zbudowa\u0142 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko imperium \u2013 zbudowa\u0142 trwa\u0142\u0105 persk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Jego skromny grobowiec w Pasargadach, z prostym napisem \u201eJa, Cyrus, kr\u00f3l, Achemenida\u201d, przetrwa\u0142 do dzi\u015b.<\/p>\n Po nim w\u0142adz\u0119 przej\u0105\u0142 jego syn, lecz to Dariusz I Wielki zas\u0142yn\u0105\u0142 jako ten, kt\u00f3ry zreorganizowa\u0142 imperium i nada\u0142 mu trwa\u0142y kszta\u0142t. Po brutalnym przej\u0119ciu w\u0142adzy w czasie zamachu stanu, Dariusz st\u0142umi\u0142 powstania i przez ponad trzy dekady utrzymywa\u0142 spok\u00f3j w pa\u0144stwie.<\/p>\n Zreformowa\u0142 administracj\u0119, dziel\u0105c imperium na satrapie \u2013 prowincje podleg\u0142e lokalnym zarz\u0105dcom. Wprowadzi\u0142 jednolity system miar i wag, rozwija\u0142 infrastruktur\u0119, budowa\u0142 drogi i kana\u0142y, a nawet stworzy\u0142 pierwszy system pocztowy.<\/p>\n Kulminacj\u0105 jego wizji by\u0142o powstanie Persepolis<\/strong> \u2013 kr\u00f3lewskiego miasta-symbolu, pe\u0142nego majestatycznych pa\u0142ac\u00f3w, kolumn i rze\u017ab przedstawiaj\u0105cych ludno\u015b\u0107 z podbitych region\u00f3w. Architektura i sztuka tego miejsca \u0142\u0105czy\u0142y wp\u0142ywy z ca\u0142ego imperium, tworz\u0105c styl typowo perski.<\/p>\n Odkrycia archeologiczne pokaza\u0142y, \u017ce mieszka\u0144cy Persepolis nie byli niewolnikami \u2013 otrzymywali wynagrodzenie, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 miasta by\u0142a dok\u0142adnie udokumentowana. Tabliczki odnalezione w twierdzy Persepolis opowiadaj\u0105 o ekonomii, handlu, transporcie i \u017cyciu codziennym.<\/p>\n Wielu ludzi z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w imperium \u2013 od Babilonii po Egipt \u2013 przyczynia\u0142o si\u0119 do rozwoju tego o\u015brodka, dostarczaj\u0105c surowce i rzemie\u015blnik\u00f3w. Persepolis sta\u0142o si\u0119 sercem Achemenid\u00f3w \u2013 miejscem, gdzie spotyka\u0142y si\u0119 bogactwo, w\u0142adza i kultura.<\/p>\n Dariusz, cho\u0107 pot\u0119\u017cny, nie zdo\u0142a\u0142 podporz\u0105dkowa\u0107 sobie Grecji \u2013 jego kampania zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pora\u017ck\u0105 pod Maratonem. Po jego \u015bmierci pa\u0142eczk\u0119 przej\u0105\u0142 syn Kserkses, kt\u00f3ry wprawdzie zdoby\u0142 Ateny, ale przegra\u0142 m.in. w bitwie morskiej pod Salamin\u0105 i l\u0105dowej pod Platejami. Ostatecznie wycofa\u0142 si\u0119 z pr\u00f3b podboju Hellady.<\/p>\n Przez kolejne dziesi\u0119ciolecia Persja wci\u0105\u017c by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105, cho\u0107 nie brakowa\u0142o bunt\u00f3w i problem\u00f3w wewn\u0119trznych. A\u017c do chwili, gdy na scenie pojawi\u0142 si\u0119 nowy, nie mniej ambitny zdobywca \u2013 Aleksander Macedo\u0144ski<\/strong>. Od m\u0142odo\u015bci wychowywany w cieniu perskiej pot\u0119gi, uczyni\u0142 z jej pokonania sw\u00f3j cel.<\/p>\n W 330 r. p.n.e. ruszy\u0142 na Persj\u0119, spl\u0105drowa\u0142 Persepolis i, wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142, wywi\u00f3z\u0142 ogromne skarby. Nast\u0119pnie rozkaza\u0142 spali\u0107 pa\u0142ace \u2013 by\u0107 mo\u017ce w odwecie za spalenie Aten przez Kserksesa. Inni sugeruj\u0105, \u017ce chcia\u0142 w ten spos\u00f3b zako\u0144czy\u0107 epok\u0119 Achemenid\u00f3w raz na zawsze.<\/p>\n Zniszczenie Persepolis przez Aleksandra by\u0142o nie tylko fizycznym ciosem, ale te\u017c symbolicznym \u2013 pr\u00f3b\u0105 wymazania kultury i to\u017csamo\u015bci Persji. I rzeczywi\u015bcie, przez wieki historia Achemenid\u00f3w zosta\u0142a niemal zapomniana.<\/p>\n Dopiero w \u015bredniowieczu perski poeta Ferdousi opisa\u0142 w Szahname<\/em> dawnych kr\u00f3l\u00f3w \u2013 cho\u0107 nie wymieni\u0142 Cyrusa, Dariusza ani Kserksesa. W \u015bwiecie zachodnim wiedza o imperium przetrwa\u0142a g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki greckim i rzymskim pisarzom.<\/p>\n Ruiny Persepolis zidentyfikowano dopiero w XVII wieku, a badania naukowe rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 dopiero w XX wieku, kiedy to niemiecki archeolog Ernst Herzfeld na zlecenie rz\u0105du Iranu zacz\u0105\u0142 bada\u0107 to miejsce.<\/p>\n Od tego momentu historia Imperium Perskiego coraz cz\u0119\u015bciej opowiadana jest z perskiej perspektywy. A dzi\u0119ki kolejnym odkryciom archeologicznym \u2013 wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija.<\/p>\n To opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 i zako\u0144czy\u0142a dwoma \u201eWielkimi\u201d \u2013 Cyrusem i Aleksandrem \u2013 ale jej dziedzictwo trwa nadal.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W VI wieku p.n.e. Persowie byli ledwie znanym ludem g\u00f3rskim z Persydy, krainy po\u0142o\u017conej w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci obecnego Iranu. Niewielu mog\u0142o wtedy przewidzie\u0107, \u017ce w…<\/p>\n","protected":false},"author":700,"featured_media":216447,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[571,3],"tags":[],"class_list":["post-216445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-magazyn","category-top-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/700"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=216445"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216448,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216445\/revisions\/216448"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/216447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=216445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=216445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=216445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}