Zaostrzaj\u0105cy si\u0119 konflikt handlowy mi\u0119dzy Kanad\u0105 a Stanami Zjednoczonymi ponownie wywo\u0142a\u0142 dyskusj\u0119 na temat tego, czy Kanada powinna wykorzysta\u0107 eksport energii jako spos\u00f3b nacisku na administracj\u0119 Donalda Trumpa. Cz\u0119\u015b\u0107 ekspert\u00f3w uwa\u017ca jednak, \u017ce taki krok mo\u017ce przynie\u015b\u0107 wi\u0119cej szkody ni\u017c korzy\u015bci. Przypominaj\u0105 oni wydarzenia sprzed ponad 50 lat, kiedy Kanada ju\u017c raz pr\u00f3bowa\u0142a wykorzysta\u0107 swoj\u0105 rop\u0119 jako narz\u0119dzie polityczne.<\/p>\n
W latach 70., podczas \u015bwiatowego kryzysu energetycznego, Kanada wprowadzi\u0142a podatek na rop\u0119 eksportowan\u0105 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Ottawa posz\u0142a p\u00f3\u017aniej jeszcze dalej i uruchomi\u0142a Narodowy Program Energetyczny. Jego zadaniem by\u0142o zwi\u0119kszenie kontroli Kanady nad w\u0142asnym sektorem naftowym, ograniczenie uzale\u017cnienia od ameryka\u0144skich inwestycji oraz zapewnienie odpowiednich dostaw energii dla kanadyjskiego rynku.<\/p>\n
Polityka ta doprowadzi\u0142a mi\u0119dzy innymi do powstania firmy Petro-Canada i ostatecznie przyczyni\u0142a si\u0119 do zmian, kt\u00f3re pomog\u0142y otworzy\u0107 drog\u0119 do wolnego handlu w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Jednocze\u015bnie jednak wywo\u0142a\u0142a ogromne napi\u0119cia mi\u0119dzy Ottaw\u0105 a zachodni\u0105 Kanad\u0105. Skutki tego konfliktu politycznego by\u0142y odczuwalne przez dziesi\u0119ciolecia.<\/p>\n
Dzi\u015b Kanada ponownie znajduje si\u0119 w trudnej sytuacji. Ceny paliw rosn\u0105, relacje z Waszyngtonem s\u0105 coraz bardziej napi\u0119te, a w Albercie zbli\u017ca si\u0119 referendum dotycz\u0105ce separatyzmu. Zdaniem Heather Exner-Pirot, starszej pracowniczki naukowej i dyrektorki ds. zasob\u00f3w naturalnych, energii i \u015brodowiska w Instytucie Macdonald-Laurier, powtarzanie b\u0142\u0119d\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci by\u0142oby bardzo z\u0142ym pomys\u0142em.<\/p>\n
\u2013 Nie le\u017cy w naszym interesie blokowanie naszego najcenniejszego eksportu \u2013 powiedzia\u0142a w rozmowie.<\/p>\n
Jej zdaniem ograniczenie eksportu ropy mog\u0142oby zosta\u0107 odebrane jako dzia\u0142anie wymierzone przede wszystkim w Albert\u0119, podczas gdy inne cz\u0119\u015bci Kanady mog\u0142yby uzna\u0107 je za pow\u00f3d do zadowolenia.<\/p>\n
Aby zrozumie\u0107 dzisiejsz\u0105 debat\u0119, trzeba cofn\u0105\u0107 si\u0119 do pa\u017adziernika 1973 roku. Wtedy Organizacja Arabskich Kraj\u00f3w Eksportuj\u0105cych Rop\u0119 Naftow\u0105, czyli OAPEC, zdecydowa\u0142a o wstrzymaniu dostaw ropy do Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz innych pa\u0144stw, kt\u00f3re wspiera\u0142y Izrael podczas wojny Jom Kipur.<\/p>\n
Decyzja ta doprowadzi\u0142a do gwa\u0142townego wzrostu cen ropy na \u015bwiatowych rynkach. Stany Zjednoczone szczeg\u00f3lnie mocno odczu\u0142y skutki kryzysu. W kraju pojawi\u0142y si\u0119 problemy z dost\u0119pno\u015bci\u0105 paliwa, a ceny benzyny zacz\u0119\u0142y szybko rosn\u0105\u0107.<\/p>\n
Kanada r\u00f3wnie\u017c musia\u0142a zareagowa\u0107 na now\u0105 sytuacj\u0119. Ottawa zdecydowa\u0142a si\u0119 wprowadzi\u0107 podatek eksportowy na rop\u0119 sprzedawan\u0105 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Kanadyjska ropa by\u0142a w\u00f3wczas sprzedawana Amerykanom po ni\u017cszej i ustalonej cenie.<\/p>\n
Dochody uzyskane z podatku mia\u0142y pom\u00f3c w finansowaniu rafinerii we wschodniej Kanadzie. W tamtym okresie rafinerie w tej cz\u0119\u015bci kraju nadal by\u0142y uzale\u017cnione od dro\u017cszej ropy importowanej z zagranicy, w tym z Bliskiego Wschodu. Jednocze\u015bnie mieszka\u0144cy wschodniej Kanady musieli mierzy\u0107 si\u0119 z rosn\u0105cymi cenami paliw.<\/p>\n
Decyzja Ottawy bardzo szybko wywo\u0142a\u0142a niezadowolenie po po\u0142udniowej stronie granicy.<\/p>\n
Ameryka\u0144scy politycy oraz komentatorzy medialni oskar\u017cali Kanad\u0119 o wykorzystywanie trudnej sytuacji energetycznej Stan\u00f3w Zjednoczonych. Gdy Ottawa podnios\u0142a stawk\u0119 podatku eksportowego w odpowiedzi na dalszy wzrost \u015bwiatowych cen ropy, krytyka jeszcze si\u0119 nasili\u0142a.<\/p>\n
Niekt\u00f3rzy Amerykanie zacz\u0119li nawet nazywa\u0107 Kanadyjczyk\u00f3w \u201eniebieskookimi Arabami\u201d, sugeruj\u0105c, \u017ce Kanada wykorzystuje kryzys energetyczny podobnie jak kraje arabskie.<\/p>\n
Kanadyjscy urz\u0119dnicy bronili jednak decyzji swojego rz\u0105du. W 1974 roku jeden z nich powiedzia\u0142 \u201eNew York Times\u201d, \u017ce Ottawa nie pr\u00f3buje oszukiwa\u0107 Amerykan\u00f3w i chcia\u0142by, aby Stany Zjednoczone przesta\u0142y przedstawia\u0107 sytuacj\u0119 w taki spos\u00f3b.<\/p>\n
Problem pojawi\u0142 si\u0119 jednak r\u00f3wnie\u017c wewn\u0105trz Kanady. Alberta zdecydowanie sprzeciwia\u0142a si\u0119 podatkowi eksportowemu.<\/p>\n
W\u0142adze prowincji argumentowa\u0142y, \u017ce Alberta powinna mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 czerpania wi\u0119kszych korzy\u015bci gospodarczych z w\u0142asnych zasob\u00f3w naturalnych. Ostatecznie Ottawa i prowincje produkuj\u0105ce rop\u0119 osi\u0105gn\u0119\u0142y porozumienie dotycz\u0105ce podzia\u0142u dochod\u00f3w z podatku.<\/p>\n
Nie oznacza\u0142o to jednak ko\u0144ca konfliktu.<\/p>\n
Sp\u00f3r jeszcze bardziej pog\u0142\u0119bi\u0142 istniej\u0105ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy wschodni\u0105 i zachodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Kanady. Z czasem sta\u0142 si\u0119 jednym z wa\u017cnych element\u00f3w napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy zachodnimi prowincjami a federalnym rz\u0105dem w Ottawie.<\/p>\n
Podatek eksportowy zosta\u0142 ostatecznie zniesiony w 1984 roku.<\/p>\n
P\u00f3\u017aniej, w ramach porozumie\u0144 o wolnym handlu w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, wprowadzono zasad\u0119 zakazuj\u0105c\u0105 nak\u0142adania podatk\u00f3w eksportowych na towary b\u0119d\u0105ce przedmiotem handlu mi\u0119dzy Kanad\u0105, Stanami Zjednoczonymi i Meksykiem. Zasada ta zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c zachowana w obecnie obowi\u0105zuj\u0105cym porozumieniu CUSMA, czyli umowie handlowej mi\u0119dzy Kanad\u0105, USA i Meksykiem.<\/p>\n
Historia nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 jednak na podatku eksportowym.<\/p>\n
W 1980 roku liberalny rz\u0105d Pierre’a Trudeau wprowadzi\u0142 Narodowy Program Energetyczny. By\u0142a to odpowied\u017a nie tylko na kryzys naftowy z 1973 roku, ale tak\u017ce na kolejny kryzys energetyczny z 1979 roku, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 po rewolucji ira\u0144skiej.<\/p>\n
\u00d3wczesna sytuacja pokaza\u0142a, \u017ce Kanada ma powa\u017cny problem. Mimo ogromnych zasob\u00f3w ropy kraj by\u0142 jednocze\u015bnie eksporterem i importerem tego surowca. W\u0142adze federalne chcia\u0142y zmieni\u0107 ten stan rzeczy i zwi\u0119kszy\u0107 bezpiecze\u0144stwo energetyczne kraju.<\/p>\n
Jednym z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w programu by\u0142o zwi\u0119kszenie udzia\u0142u Kanady w przemy\u015ble naftowym. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 tego sektora by\u0142a w\u00f3wczas zbudowana i kontrolowana przez firmy ameryka\u0144skie.<\/p>\n
Ottawa chcia\u0142a r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszy\u0107 krajow\u0105 produkcj\u0119 oraz zabezpieczy\u0107 dostawy energii dla kanadyjskich odbiorc\u00f3w. Wa\u017cnym elementem planu by\u0142o tak\u017ce utrzymanie mo\u017cliwie niskich cen energii dla konsument\u00f3w w Kanadzie.<\/p>\n
Dla Alberty program oznacza\u0142 jednak powa\u017cny konflikt z Ottaw\u0105.<\/p>\n
W\u0142adze prowincji uwa\u017ca\u0142y, \u017ce rz\u0105d federalny zbyt mocno ingeruje w sprawy nale\u017c\u0105ce do kompetencji prowincji. Szczeg\u00f3lnie krytykowano decyzje dotycz\u0105ce sposobu produkcji i sprzeda\u017cy ropy.<\/p>\n
\u00d3wczesny premier Alberty Peter Lougheed zagrozi\u0142 nawet ograniczeniem produkcji ropy w prowincji. Chcia\u0142 w ten spos\u00f3b zmusi\u0107 rz\u0105d Pierre’a Trudeau do ust\u0119pstw dotycz\u0105cych podzia\u0142u dochod\u00f3w z wydobycia.<\/p>\n
Wed\u0142ug Heather Exner-Pirot wiele obecnych negatywnych emocji zachodniej Kanady wobec Ottawy ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w\u0142a\u015bnie w wydarzeniach z tamtego okresu.<\/p>\n
Jej zdaniem mieszka\u0144cy Alberty przez lata pami\u0119tali, \u017ce ich prowincja by\u0142a traktowana przez rz\u0105d federalny jak \u017ar\u00f3d\u0142o pieni\u0119dzy, z kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o korzysta\u0107 dla dobra ca\u0142ego kraju.<\/p>\n
Ekspertka podkre\u015bli\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Narodowy Program Energetyczny zaszkodzi\u0142 samej bran\u017cy naftowej.<\/p>\n
Historia Kanady pokazuje wi\u0119c, \u017ce wykorzystanie ropy jako narz\u0119dzia nacisku mo\u017ce mie\u0107 konsekwencje wykraczaj\u0105ce daleko poza sam\u0105 polityk\u0119 handlow\u0105. Mo\u017ce pogorszy\u0107 stosunki ze Stanami Zjednoczonymi, uderzy\u0107 w prowincje produkuj\u0105ce energi\u0119 i ponownie rozbudzi\u0107 dawne podzia\u0142y mi\u0119dzy zachodem a wschodem kraju. W sytuacji, gdy relacje Ottawy z Waszyngtonem s\u0105 ju\u017c wyj\u0105tkowo napi\u0119te, cz\u0119\u015b\u0107 ekspert\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce Kanada powinna bardzo ostro\u017cnie podejmowa\u0107 decyzje dotycz\u0105ce swojego najwa\u017cniejszego eksportowego surowca.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zaostrzaj\u0105cy si\u0119 konflikt handlowy mi\u0119dzy Kanad\u0105 a Stanami Zjednoczonymi ponownie wywo\u0142a\u0142 dyskusj\u0119 na temat tego, czy Kanada powinna wykorzysta\u0107 eksport energii jako spos\u00f3b nacisku na…<\/p>\n","protected":false},"author":700,"featured_media":250988,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-250986","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kanada-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/250986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/700"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=250986"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/250986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":250992,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/250986\/revisions\/250992"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/250988"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=250986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=250986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=250986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}