{"id":251710,"date":"2026-09-06T15:00:22","date_gmt":"2026-09-06T19:00:22","guid":{"rendered":"https:\/\/bejsment.com\/?p=251710"},"modified":"2026-09-06T13:50:10","modified_gmt":"2026-09-06T17:50:10","slug":"jak-separatysci-chca-by-alberta-opuscila-kanade","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2026\/09\/06\/jak-separatysci-chca-by-alberta-opuscila-kanade\/","title":{"rendered":"Plan separatyst\u00f3w z Alberty na pa\u0144stwo po opuszczeniu Kanady"},"content":{"rendered":"
\"\"

Keith Wilson przemawia podczas inauguracji organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowej Alberty Let Alberta Decide w Calgary<\/p><\/div>\n

Zwolennicy od\u0142\u0105czenia Alberty od Kanady przedstawili szczeg\u00f3\u0142owy plan funkcjonowania prowincji jako niezale\u017cnego pa\u0144stwa. Licz\u0105cy 214 stron dokument opisuje m.in. przysz\u0142o\u015b\u0107 waluty, emerytur, kredyt\u00f3w hipotecznych, policji, wojska, granic i stosunk\u00f3w z Pierwszymi Narodami. Jego autorzy przyznaj\u0105 jednak, \u017ce wiele najwa\u017cniejszych kwestii zale\u017ca\u0142oby od negocjacji z Ottaw\u0105.<\/strong><\/p>\n

Alberta Transition Council opublikowa\u0142a dokument w czwartek, na niespe\u0142na siedem tygodni przed referendum zaplanowanym na 19 pa\u017adziernika. Nie b\u0119dzie to jeszcze g\u0142osowanie nad wyst\u0105pieniem Alberty z Kanady. Mieszka\u0144cy maj\u0105 wybra\u0107 mi\u0119dzy pozostaniem prowincj\u0105 Kanady a rozpocz\u0119ciem przez rz\u0105d Alberty procedury wymaganej do przeprowadzenia kolejnego, tym razem wi\u0105\u017c\u0105cego referendum w sprawie secesji.<\/p>\n

Wed\u0142ug sierpniowego sonda\u017cu Research Co. 74 proc. mieszka\u0144c\u00f3w wybra\u0142oby pozostanie w Kanadzie, a 22 proc. rozpocz\u0119cie procesu prowadz\u0105cego do drugiego referendum.<\/p>\n

Autorzy planu wychodz\u0105 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce niepodleg\u0142a Alberta nie musia\u0142aby budowa\u0107 ca\u0142ego pa\u0144stwa od podstaw. Istniej\u0105ca infrastruktura, przedsi\u0119biorstwa, s\u0105dy i administracja nadal by funkcjonowa\u0142y, natomiast cz\u0119\u015b\u0107 kompetencji federalnych zosta\u0142aby stopniowo przej\u0119ta przez nowe pa\u0144stwo.<\/p>\n

\u2013 Nie wysadzimy lotniska. Ono nadal tam b\u0119dzie. Zmieniamy tylko list\u0119 p\u0142ac \u2013 t\u0142umaczy prawnik Keith Wilson, wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105cy Alberta Transition Council i jeden z lider\u00f3w separatystycznej organizacji Let Alberta Decide.<\/p>\n

Plan obejmuje 29 rozdzia\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych m.in. systemu prawnego, podatk\u00f3w, bankowo\u015bci, waluty, emerytur, obywatelstwa, imigracji, opieki zdrowotnej, program\u00f3w socjalnych, energetyki, transportu, telekomunikacji, granic, obronno\u015bci, handlu zagranicznego oraz relacji z rdzennymi mieszka\u0144cami. Organizacja twierdzi, \u017ce przy jego opracowaniu pracowa\u0142o 45 os\u00f3b reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne dziedziny. Nazwisk wi\u0119kszo\u015bci z nich jednak nie ujawniono. Wilson t\u0142umaczy to obaw\u0105 przed szykanami i \u201ecancel culture\u201d.<\/p>\n

Jednym z pierwszych problem\u00f3w by\u0142aby waluta. Autorzy proponuj\u0105, aby bezpo\u015brednio po uzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Alberta nadal pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 dolarem kanadyjskim. Mia\u0142oby to ograniczy\u0107 zak\u0142\u00f3cenia w handlu, umowach i cenach. W przysz\u0142o\u015bci mo\u017cliwe by\u0142oby przej\u015bcie na dolara ameryka\u0144skiego, wprowadzenie dw\u00f3ch walut albo utworzenie w\u0142asnego pieni\u0105dza.<\/p>\n

Podobn\u0105 zasad\u0119 ci\u0105g\u0142o\u015bci zastosowano do emerytur. Wyp\u0142aty mia\u0142yby by\u0107 kontynuowane, natomiast podzia\u0142 aktyw\u00f3w i stworzenie docelowego systemu emerytalnego wymaga\u0142yby p\u00f3\u017aniejszych negocjacji.<\/p>\n

Autorzy zaj\u0119li si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kredytami hipotecznymi. Proponuj\u0105, aby Canada Mortgage and Housing Corporation mog\u0142a nadal dzia\u0142a\u0107 w niepodleg\u0142ej Albercie. Gdyby Ottawa nie wyrazi\u0142a na to zgody, powsta\u0142aby alberta\u0144ska instytucja, kt\u00f3ra mia\u0142aby przej\u0105\u0107 gwarancje hipoteczne.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie w takich punktach pojawia si\u0119 podstawowa s\u0142abo\u015b\u0107 ca\u0142ego projektu: Alberta nie mog\u0142aby samodzielnie zdecydowa\u0107 o wielu rozwi\u0105zaniach<\/strong>. Podzia\u0142 d\u0142ugu publicznego i maj\u0105tku, system emerytalny, przep\u0142yw ludzi i towar\u00f3w, infrastruktura energetyczna czy granice wymaga\u0142yby negocjacji z Kanad\u0105 i innymi zainteresowanymi stronami. Sami autorzy przyznaj\u0105, \u017ce ich rezultat\u00f3w nie mo\u017cna dzi\u015b przewidzie\u0107 ani zagwarantowa\u0107.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie skomplikowana by\u0142aby kwestia Pierwszych Narod\u00f3w. Ich prawa s\u0105 chronione konstytucyjnie, a traktaty zosta\u0142y zawarte z Koron\u0105 jeszcze przed utworzeniem Alberty jako prowincji w 1905 roku. Plan przyznaje, \u017ce uzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci nie oznacza\u0142oby automatycznej zmiany statusu rezerwat\u00f3w. Przedstawia cztery mo\u017cliwe modele przysz\u0142ych relacji, w tym rozwi\u0105zanie pozwalaj\u0105ce Pierwszym Narodom zachowa\u0107 w mo\u017cliwie najwi\u0119kszym zakresie dotychczasowe zwi\u0105zki z Kanad\u0105.<\/p>\n

Niepodleg\u0142a Alberta potrzebowa\u0142aby r\u00f3wnie\u017c w\u0142asnych s\u0142u\u017cb pa\u0144stwowych. Alberta Sheriffs mieliby zosta\u0107 rozbudowani do pe\u0142nowymiarowej policji prowincjonalnej, kt\u00f3ra zast\u0105pi\u0142aby RCMP. Plan przewiduje tak\u017ce utworzenie niewielkich si\u0142 zbrojnych licz\u0105cych pocz\u0105tkowo 2100 os\u00f3b: 300 zawodowych wojskowych i 1800 cz\u0142onk\u00f3w formacji terytorialnej.<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 niewiadom\u0105 pozostaj\u0105 jednak pieni\u0105dze. Alberta Transition Council nie przedstawi\u0142a jeszcze szczeg\u00f3\u0142owych koszt\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bci. Osobny raport ekonomiczny ma zosta\u0107 opublikowany w najbli\u017cszych tygodniach.<\/p>\n

Znacznie mniej optymistycznie przysz\u0142o\u015b\u0107 Alberty przedstawia Canada West Foundation. Niezale\u017cny think tank z Calgary opublikowa\u0142 w\u0142asn\u0105 analiz\u0119 ekonomicznych, handlowych i konstytucyjnych konsekwencji secesji. Wed\u0142ug przedstawionych w niej szacunk\u00f3w utworzenie niezale\u017cnego pa\u0144stwa mog\u0142oby kosztowa\u0107 ponad 200 miliard\u00f3w dolar\u00f3w<\/strong>, a dodatkowe wydatki bie\u017c\u0105ce mog\u0142yby przekroczy\u0107 50 miliard\u00f3w dolar\u00f3w rocznie<\/strong>.<\/p>\n

Analiza wskazuje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce po uwzgl\u0119dnieniu cz\u0119\u015bci federalnego d\u0142ugu przypadaj\u0105cej na Albert\u0119 zad\u0142u\u017cenie w przeliczeniu na mieszka\u0144ca mog\u0142oby wzrosn\u0105\u0107 z oko\u0142o 27 tys. dolar\u00f3w w 2024 roku do 80\u201395 tys. dolar\u00f3w.<\/p>\n

Separaty\u015bci kwestionuj\u0105 jednak za\u0142o\u017cenie, \u017ce federalny d\u0142ug powinien by\u0107 dzielony przede wszystkim wed\u0142ug liczby mieszka\u0144c\u00f3w. Ich zdaniem przy ustalaniu udzia\u0142u Alberty nale\u017ca\u0142oby uwzgl\u0119dni\u0107 r\u00f3wnie\u017c historyczny wk\u0142ad podatkowy prowincji do federalnego bud\u017cetu.<\/p>\n

Prezes Canada West Foundation Gary Mar przestrzega przed pewno\u015bci\u0105 prezentowan\u0105 przez obie strony sporu. Jego zdaniem zar\u00f3wno zwolennicy pozostania w Kanadzie, jak i separaty\u015bci przedstawiaj\u0105 prognozy tak, jakby ich za\u0142o\u017cenia musia\u0142y si\u0119 sprawdzi\u0107.<\/p>\n

Znacznie ostrzej dokument ocenia Thomas Lukaszuk, by\u0142y wicepremier Alberty i lider federalistycznego ruchu Forever Canadian. Por\u00f3wna\u0142 secesj\u0119 do rozwodu, po kt\u00f3rym jedna ze stron nast\u0119pnego dnia pojawia si\u0119 w dawnym domu i pyta: \u201eCo dzi\u015b na kolacj\u0119?\u201d.<\/p>\n

Keith Wilson nie ukrywa natomiast, \u017ce plan separatyst\u00f3w jest optymistyczny. Opiera si\u0119 bowiem na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Ottawa, pozosta\u0142e prowincje i Pierwsze Narody przyst\u0105pi\u0142yby do negocjacji w dobrej wierze.<\/p>\n

Debata dopiero si\u0119 rozkr\u0119ca. Jeszcze we wrze\u015bniu ma zosta\u0107 opublikowana zam\u00f3wiona przez rz\u0105d Alberty analiza University of Calgary dotycz\u0105ca ekonomicznych koszt\u00f3w ewentualnego opuszczenia Kanady. Dopiero wtedy mieszka\u0144cy otrzymaj\u0105 kolejny zestaw liczb, zanim 19 pa\u017adziernika p\u00f3jd\u0105 do urn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zwolennicy od\u0142\u0105czenia Alberty od Kanady przedstawili szczeg\u00f3\u0142owy plan funkcjonowania prowincji jako niezale\u017cnego pa\u0144stwa. Licz\u0105cy 214 stron dokument opisuje m.in. przysz\u0142o\u015b\u0107 waluty, emerytur, kredyt\u00f3w hipotecznych, policji,…<\/p>\n","protected":false},"author":57,"featured_media":251712,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19,3],"tags":[],"class_list":["post-251710","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kanada-2","category-top-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251710","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/57"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=251710"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251710\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":251735,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251710\/revisions\/251735"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/251712"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=251710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=251710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=251710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}