{"id":4267,"date":"2012-04-14T20:45:30","date_gmt":"2012-04-15T01:45:30","guid":{"rendered":"http:\/\/bejsment.patataystores.com\/?p=4267"},"modified":"2017-05-03T15:03:48","modified_gmt":"2017-05-03T19:03:48","slug":"wojna-brytyjsko-amerykanska-1812-15","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2012\/04\/14\/wojna-brytyjsko-amerykanska-1812-15\/","title":{"rendered":"Wojna brytyjsko\u2013ameryka\u0144ska (1812-15)"},"content":{"rendered":"

W 1812 roku wybuch\u0142a wojna brytyjsko-ameryka\u0144ska, zwana te\u017c wojn\u0105 Jamesa Madisona lub Wojn\u0105 roku 1812.<\/strong><\/p>\n

\"Pomnik<\/a>

Pomnik Wojny roku 1812 w Toronto<\/p><\/div>\n

Wypowiedziana przez Amerykan\u00f3w 18 czerwca trwa\u0142a ponad 3 lata. G\u0142\u00f3wnym teatrem wojny by\u0142o pogranicze mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi i brytyjsk\u0105 Kanad\u0105.<\/strong><\/p>\n

Od pocz\u0105tku XIX wieku Stany Zjednoczone zacz\u0119\u0142y by\u0107 aktywne na scenie mi\u0119dzynarodowej jako partner polityczny i gospodarczy kraj\u00f3w europejskich. Ich naturalnym sojusznikiem na kontynencie by\u0142a Francja, tak z powod\u00f3w strategicznych, jak i ideologicznych, przeciwniczka Wielkiej Brytanii.<\/p>\n

Chocia\u017c Stany zadeklarowa\u0142y formalnie neutralno\u015b\u0107, w roku 1807 Jerzy III zatwierdzi\u0142 seri\u0119 ustaw, zabraniaj\u0105cych statkom ameryka\u0144skim przybijania do port\u00f3w pod w\u0142adz\u0105 Napoleona. Tomasz Jefferson, \u00f3wczesny prezydent USA, nie chc\u0105c zaognia\u0107 sytuacji, r\u00f3wnie\u017c ze swojej strony zakaza\u0142 kupcom ameryka\u0144skim jakiegokolwiek handlu zagranicznego. Embargo wywo\u0142a\u0142o jednak fal\u0119 protest\u00f3w, skarg i za\u017cale\u0144. W efekcie, nast\u0119pca Jeffersona, James Madison, pozwoli\u0142 w 1810 r. aby zakaz wygas\u0142. Nie chc\u0105c jednak konfliktu wys\u0142a\u0142 listy do Francji i Brytanii, w kt\u00f3rych zapowiedzia\u0142, \u017ce to pa\u0144stwo, kt\u00f3re jako pierwsze zniesie wszelkie ograniczenia dla \u017ceglugi dostanie wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na handel ze Stanami.<\/p>\n

Tymczasem Amerykanie zacz\u0119li dostarcza\u0107 materia\u0142y i \u017cywno\u015b\u0107 dla Francji. W wyniku tego ameryka\u0144ska flota handlowa sta\u0142a si\u0119 obiektem atak\u00f3w floty brytyjskiej. Statki wraz z \u0142adunkiem by\u0142y zajmowane, a cz\u0142onkowie za\u0142ogi aresztowani i traktowani jako dezerterzy.<\/p>\n

\"Leopard<\/a>

Leopard ostrzeliwuje Chesapeake<\/p><\/div>\n

Bezpo\u015brednim powodem wypowiedzenia wojny by\u0142 incydent ze statkiem Chesapeake. Zosta\u0142 on zatrzymany przez brytyjsk\u0105 fregat\u0119 wojenn\u0105 Leopard. Gdy Chesapeake odm\u00f3wi\u0142 zatrzymania i poddania si\u0119 rewizji, Brytyjczycy otworzyli w jego kierunku ogie\u0144, zabijaj\u0105c i rani\u0105c wielu marynarzy na jego pok\u0142adzie.<\/p>\n

Drug\u0105 przyczyn\u0105 wojny by\u0142o wprowadzenie niekorzystnych taryf celnych na towary ameryka\u0144skie w Anglii. Wprawdzie na dzie\u0144 przed dat\u0105 oficjalnego wypowiedzenia wojny parlament brytyjski zni\u00f3s\u0142 taryfy celne oraz uchwali\u0142 ustaw\u0119 o zaprzestaniu aresztowa\u0144 statk\u00f3w ameryka\u0144skich wioz\u0105cych zaopatrzenie dla Francji, lecz nast\u0105pi\u0142o to conajmniej o dzie\u0144 za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n

\"HMS<\/a>

HMS Shannon holuje zdobyt\u0105 fregat\u0119 Chesapeake do portu w Halifaksie (1813)<\/p><\/div>\n

Kolejn\u0105 przyczyn\u0105 wojny by\u0142y ameryka\u0144skie problemy z ludno\u015bci\u0105 india\u0144sk\u0105. Gdy osadnictwo ameryka\u0144skie przekroczy\u0142o Appalachy bezpo\u015brednio zagra\u017ca\u0142o to india\u0144skim plemionom Algonkin\u00f3w oraz Indianom z tzw. Pi\u0119ciu Cywilizowanych Narod\u00f3w czyli: Krikom (Creek), Czirokezom (Cherokee), Czoktawom (Choctaw) i Czikasawom (Chickasaw). W 1811 plemiona algonki\u0144skie zawi\u0105za\u0142y lig\u0119 pod wodz\u0105 Tecumseha i w listopadzie 1811 zaatakowa\u0142y oddzia\u0142y ameryka\u0144skie. Indianie ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119, a sam Tecumseh zbieg\u0142 do G\u00f3rnej Kanady. Nasun\u0119\u0142o to Amerykanom niczym nie uzasadnione podejrzenie, i\u017c “bunt” india\u0144ski by\u0142 zainspirowany przez Brytyjczyk\u00f3w oraz ju\u017c bardziej uzasadnion\u0105 obaw\u0119, \u017ce Kanada mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 baz\u0105 politycznej dzia\u0142alno\u015bci Tecumseha.<\/p>\n

Wszczynaj\u0105c wojn\u0119 Stany Zjednoczone mia\u0142y te\u017c nadziej\u0119 na zniszczenie brytyjskich kolonii i w\u0142\u0105czenie (wyzwolenie) prowincji Kanady do USA.<\/p>\n

Tymczasem Wielka Brytania, ju\u017c uwik\u0142ana w d\u0142ugi konflikt europejski, stara\u0142a si\u0119 unikn\u0105\u0107 wojny na drugim froncie. \u015awiadcz\u0105 o tym ust\u0119pstwa poczynione przez Brytyjczyk\u00f3w w przeddzie\u0144 wybuchu wojny. Tak\u017ce i w USA zdania by\u0142y podzielone. W czasie g\u0142osowania nad spraw\u0105 wojny w Kongresie w 1811 uchwa\u0142a przesz\u0142a tylko niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w. Generalnie, senatorowie z Po\u0142udnia (jastrz\u0119bie wojny) byli za rozpocz\u0119ciem wojny, podczas gdy przedstawiciele P\u00f3\u0142nocy przeciw.<\/p>\n

\"P\u00f3\u0142nocny<\/a>

P\u00f3\u0142nocny teatr Wojny 1812 roku<\/p><\/div>\n

Si\u0142y brytyjskie zaanga\u017cowane w wojn\u0119 s\u0105 trudne do ocenienia. Prawdopodobnie Brytyjczycy dysponowali ponad 5 tysi\u0105cami zawodowych \u017co\u0142nierzy, a dodatkowo byli wspierani przez kanadyjsk\u0105 milicj\u0119 oraz oddzia\u0142y india\u0144skie. W p\u00f3\u017aniejszym okresie Brytyjczycy zwi\u0119kszali liczb\u0119 \u017co\u0142nierzy zawodowych \u015bci\u0105gaj\u0105c wojska z Europy. Wojska brytyjskie przewa\u017cnie by\u0142y dobrze wyszkolone (cho\u0107 oddzia\u0142y przyby\u0142e z Europy mia\u0142y trudno\u015bci z adaptacj\u0105 do miejscowych warunk\u00f3w wojny i przez to ponosi\u0142y niema\u0142e straty), ale r\u00f3\u017cne morale (od wysokiego w kanadyjskich milicjach do niskiego w oddzia\u0142ach z\u0142o\u017conych z je\u0144c\u00f3w z armii napoleo\u0144skich zmuszonych do wst\u0105pienia do armii brytyjskiej).<\/p>\n

L\u0105dowe si\u0142y ameryka\u0144skie wystawiane przez rz\u0105d federalny liczy\u0142y pocz\u0105tkowo 7000 ludzi (pod koniec wojny 35 tys.). Warto\u015b\u0107 bojowa tej armii by\u0142a pocz\u0105tkowo bardzo w\u0105tpliwa \u2014 by\u0142a s\u0142abo uzbrojona, wyszkolona i mia\u0142a niskie morale. Wynika\u0142o to z tego, \u017ce \u00f3wcze\u015bnie w USA armi\u0119 federaln\u0105 kojarzono z brytyjskimi wojskami kolonialnymi z czas\u00f3w wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, co negatywnie odbija\u0142o si\u0119 na motywacji \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w. Ponadto w\u0142adze ustawodawcze ogranicza\u0142y liczebno\u015b\u0107 tej armii i \u015brodki finansowe przeznaczone na jej uzbrojenie i szkolenie. \u00d3wcze\u015bnie uwa\u017cano, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 armi\u0105 l\u0105dow\u0105 b\u0119d\u0105 milicje powo\u0142ywane przez poszczeg\u00f3lne stany w razie potrzeby. Podczas wojny okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wyszkolenie tych oddzia\u0142\u00f3w cz\u0119sto pozostawia\u0142o wiele do \u017cyczenia (zale\u017ca\u0142o od nastawienia i pogl\u0105d\u00f3w poszczeg\u00f3lnych dow\u00f3dc\u00f3w i w\u0142adz stanowych); morale natomiast by\u0142o zmienne w zale\u017cno\u015bci od okoliczno\u015bci \u2014 np.:\u00a0bardzo niskie w przypadku oddzia\u0142\u00f3w z\u0142o\u017conych z niech\u0119tnych wojnie mieszka\u0144c\u00f3w Nowej Anglii skierowanych do Kanady; bardzo wysokie w przypadku oddzia\u0142\u00f3w z\u0142o\u017conych z mieszka\u0144c\u00f3w Po\u0142udnia broni\u0105cych Nowego Orleanu.<\/p>\n

Wojna brytyjsko-ameryka\u0144ska przebiega\u0142a jednocze\u015bnie: na morzu, na Wielkich Jeziorach, na terenie Kanady oraz na terenie Stan\u00f3w Zjednoczonych. Stoczono co najmniej 13 wi\u0119kszych bitew, o kt\u00f3rych opowiemy jednak dopiero za tydzie\u0144.<\/p>\n

Efekt ca\u0142ej wojny by\u0142 \u017caden, a w\u0142a\u015bciwie utrzymanie dawnego status quo. Strony nie osi\u0105gn\u0119\u0142y \u017cadnych korzy\u015bci terytorialnych. Taryfy celne oraz praktyka aresztowania i utrudniania handlu ameryka\u0144skiego zosta\u0142y zarzucone jeszcze przed wybuchem wojny. Amerykanie zobowi\u0105zali si\u0119 przestrzega\u0107 suwerenno\u015bci Kanady (odt\u0105d zrezygnowali z pr\u00f3b \u201ewyzwalania\u201d tego kraju).<\/p>\n

Dla Wielkiej Brytanii wojna r\u00f3wnie\u017c mia\u0142a niewielkie znaczenie, je\u015bli nie liczy\u0107 kilku upokarzaj\u0105cych pora\u017cek w ko\u0144cowej fazie wojny oraz konieczno\u015bci ostatecznego pogodzenia si\u0119 z utrat\u0105 wp\u0142yw\u00f3w w niekanadyjskiej Ameryce.<\/p>\n

Dla Stan\u00f3w Zjednoczonych wojna nie przynios\u0142a zasadniczych korzy\u015bci. Pomog\u0142a jednak zbudowa\u0107 mit niezwyci\u0119\u017conej armii. Wa\u017cna te\u017c by\u0142a z punktu widzenia tworzenia “narodu ameryka\u0144skiego”. W niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach ameryka\u0144skich wojna ta wr\u0119cz nazywana jest “drug\u0105 wojn\u0105 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107”. Wojna ta le\u017ca\u0142a u pod\u0142o\u017ca zmian w ameryka\u0144skich si\u0142ach zbrojnych. Po pierwsze rozpocz\u0119to rozbudow\u0119 ilo\u015bciow\u0105 floty wystawianej przez rz\u0105d federalny i zarzucono koncepcj\u0119, \u017ce wystarczaj\u0105ce b\u0119dzie utrzymywanie wy\u0142\u0105cznie garstki fregat do ewentualnych dzia\u0142a\u0144 antypirackich. Po drugie w si\u0142ach l\u0105dowych g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 przyznano armii zawodowej utrzymywanej przez rz\u0105d federalny a zacz\u0119to ogranicza\u0107 rol\u0119 milicji stanowych.<\/p>\n

Operacje morskie <\/strong><\/p>\n

W pierwszej fazie wojna na morzu zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pe\u0142nym sukcesem ameryka\u0144skim. Amerykanie przeprowadzili szereg udanych akcji prowadz\u0105cych do przej\u0119cia, uszkodzenia lub zatopienia wielu brytyjskich jednostek. Ameryka\u0144ska flotylla, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z jednostek President, Hornet, United States, Congres i Argus, dokona\u0142a udanego po\u015bcigu brytyjskiej fregaty Belvidera, kt\u00f3ra zanim schroni\u0142a si\u0119 w porcie Halifax, zmuszona by\u0142a porzuci\u0107 na morzu sw\u00f3j \u0142adunek oraz cz\u0119\u015b\u0107 wyposa\u017cenia, by obni\u017cy\u0107 mas\u0119 okr\u0119tu w czasie ucieczki. 2 sierpnia okr\u0119t Constiutution schwyta\u0142 i zatopi\u0142 brytyjski statek Guerriere. 25 pa\u017adziernika United States przechwyci\u0142 fregat\u0119 Macedonian i odtransportowa\u0142 j\u0105 do portu. 20 grudnia Constitution, Essex i Hornet zaatakowa\u0142y brytyjsk\u0105 fregat\u0119 Java, na pok\u0142adzie kt\u00f3rej podr\u00f3\u017cowa\u0142 gubernator Bombaju. Akcja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 przej\u0119ciem statku. W efekcie okr\u0119tom ameryka\u0144skim dzia\u0142aj\u0105cym na Pacyfiku uda\u0142o si\u0119 sparali\u017cowa\u0107 brytyjsk\u0105 \u017ceglug\u0119 na tamtych akwenach.<\/p>\n

\"Ostrza\u0142<\/a>

Ostrza\u0142 Fortu McHenry<\/p><\/div>\n

Po pocz\u0105tkowych pora\u017ckach Brytyjczycy zmienili taktyk\u0119, wykorzystuj\u0105c przewag\u0119 ilo\u015bciow\u0105 rozpocz\u0119li systematyczn\u0105 blokad\u0119 ameryka\u0144skich port\u00f3w. Unieruchomi\u0142o to ameryka\u0144sk\u0105 flot\u0119 w portach do ko\u0144ca wojny, przekazuj\u0105c inicjatyw\u0119 na morzach w r\u0119ce angielskie.<\/p>\n

Operacje nad Wielkimi Jeziorami i w Quebecu<\/strong><\/p>\n

Zanim Amerykanie przyst\u0105pili do dzia\u0142a\u0144 l\u0105dowych, si\u0142y brytyjskie pod dow\u00f3dztwem Isaaka Brocka zdo\u0142a\u0142y umocni\u0107 swe pozycje nad jeziorami Ontario i Erie oraz zaj\u0105\u0107 ameryka\u0144skie miasta Detroit i Mackinac nad jeziorem Huron. Pierwszy atak ameryka\u0144ski rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 12 lipca i nast\u0105pi\u0142 od strony miasta Detroit. Genera\u0142 William Hull dowodz\u0105cy ameryka\u0144sk\u0105 milicj\u0105 zosta\u0142 odparty i zmuszony do poddania si\u0119. Podobnie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 druga pr\u00f3ba ataku podj\u0119ta przez Amerykan\u00f3w – ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119 w bitwie pod Queenston Heights. Pierwsz\u0105 faz\u0119 wojny l\u0105dowej zako\u0144czy\u0142o 22 stycznia 1813 poddanie si\u0119 ameryka\u0144skich oddzia\u0142\u00f3w, otoczonych przez po\u0142\u0105czone si\u0142y brytyjsko-india\u0144skie pod Frenchtown.<\/p>\n

Na okres zimy obie strony konfliktu zaprzesta\u0142y dzia\u0142a\u0144. Wojna zosta\u0142a wznowiona dopiero w po\u0142owie roku 1813 dzia\u0142aniami zmierzaj\u0105cymi do przej\u0119cia kontroli nad Wielkimi Jeziorami. W ich wyniku Brytyjczycy zapanowali nad jeziorem Ontario, podczas gdy jezioro Erie\u00a0 przesz\u0142o pod kontrol\u0119 Amerykan\u00f3w po zwyci\u0119skiej bitwie o jezioro Erie. Kapitan Perry odzyska\u0142 wtedy Detroit. W pierwszym okresie kampanii 1813 roku inicjatywa by\u0142a po ameryka\u0144skiej stronie. W zwyci\u0119skiej bitwie pod Yorkiem zaj\u0119li to miasto 27 kwietnia, po czym przesun\u0119li si\u0119 w stron\u0119 Fort Gorge, kt\u00f3ry jednak skutecznie obroni\u0142 si\u0119 przed nimi. Kolejnym niewykorzystanym sukcesem Amerykan\u00f3w dowodzonych przez Williama Henry Harrisona by\u0142a bitwa pod Moraviantown, w kt\u00f3rej poleg\u0142 przyw\u00f3dca india\u0144skiej konfederacji \u2013 s\u0142ynny Tecumseh. Nie powiod\u0142a si\u0119 pr\u00f3ba przeniesienia wojny do Quebecu. Amerykanie zostali pokonani w bitwach pod Chateaguay i pod Cryslers Farm, co zmusi\u0142o ich do wycofania si\u0119 do Ontario.<\/p>\n

Pocz\u0105tki kampanii roku 1814 by\u0142y pomy\u015blne dla Amerykan\u00f3w. Najpierw zdobyli Fort Erie, by nast\u0119pnie 5 lipca wygra\u0107 wa\u017cn\u0105 bitw\u0119 pod Chippewa. Si\u0142y ameryka\u0144skie, pierwszy raz w tej wojnie wykaza\u0142y wysok\u0105 dyscyplin\u0119 i sprawno\u015b\u0107 bojow\u0105. W kolejnej nierozstrzygni\u0119tej bitwie pod Lundys Lane Amerykanie zmuszeni zostali do wycofania si\u0119 z Ontario (odt\u0105d wojna toczy\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na terytorium USA), cho\u0107 zachowali kontrol\u0119 nad Wielkimi Jeziorami. Tego samego roku Amerykanie wygrali znacz\u0105c\u0105 bitw\u0119 na jeziorze Champlain. Zwyci\u0119stwo to zatrzyma\u0142o pot\u0119\u017cn\u0105 ofensyw\u0119 brytyjsk\u0105 skierowan\u0105 na Now\u0105 Angli\u0119.<\/p>\n

Operacje na wybrze\u017cu ameryka\u0144skim<\/strong><\/p>\n

\"Kapitol<\/a>

Kapitol po po\u017carze Waszyngtonu \u2013 odrestaurowany rysunek z 1814 roku<\/p><\/div>\n

Jednocze\u015bnie z dzia\u0142aniami wojennymi w Dolnej i G\u00f3rnej Kanadzie trwa\u0142y walki w Nowej Anglii. Obecno\u015b\u0107 brytyjska w tym rejonie nie mia\u0142a sta\u0142ego charakteru. Sprowadza\u0142a si\u0119 do blokady port\u00f3w i pojedynczych rajd\u00f3w na wybrane cele. Do najwa\u017cniejszych nale\u017ca\u0142 rajd na Waszyngton (Brytyjczycy spalili wtedy Bia\u0142y Dom oraz budynek Kapitolu!) zako\u0144czony bitw\u0105 pod Baltimore. Ostatecznie jednak kampania prowadzona na wybrze\u017cach ameryka\u0144skich nie przynios\u0142a wyra\u017anego rozstrzygni\u0119cia.<\/p>\n

Operacje na po\u0142udniowym zachodzie<\/strong><\/p>\n

Podczas kampanii na \u00f3wczesnym po\u0142udniowym zachodzie Amerykanie pod wodz\u0105 gen. Jacksona pokonali india\u0144skich sojusznik\u00f3w Brytyjczyk\u00f3w z nale\u017c\u0105cej do plemienia Krik\u00f3w grupy Red Sticks (Czerwone Kije) w bitwie pod Horseshoe Bend. Nast\u0119pnie Amerykanie przesun\u0119li si\u0119 w okolice Nowego Orleanu, gdzie 8 stycznia 1815, dowodzeni przez Andrew Jacksona, stoczyli bitw\u0119 pod Nowym Orleanem nie wiedz\u0105c, i\u017c w Wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia podpisano pokojowy traktat gandawski.<\/p>\n

Szerzej o tym \u2013 w kolejnych epizodach.<\/em><\/strong><\/p>\n

(tp) <\/em><\/strong><\/p>\n


\n<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1812 roku wybuch\u0142a wojna brytyjsko-ameryka\u0144ska, zwana te\u017c wojn\u0105 Jamesa Madisona lub Wojn\u0105 roku 1812. Wypowiedziana przez Amerykan\u00f3w 18 czerwca trwa\u0142a ponad 3 lata. G\u0142\u00f3wnym…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,6],"tags":[],"class_list":["post-4267","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia-kanady","category-series"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4267","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4267"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4267\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}