{"id":60878,"date":"2015-07-04T17:32:44","date_gmt":"2015-07-04T21:32:44","guid":{"rendered":"https:\/\/bejsment.com\/?p=60878"},"modified":"2015-07-04T17:32:44","modified_gmt":"2015-07-04T21:32:44","slug":"to-je-naji-dzedzyctwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2015\/07\/04\/to-je-naji-dzedzyctwo\/","title":{"rendered":"To je naji dzedzyctwo…"},"content":{"rendered":"

\"zz<\/a>“Pierwszi sobje da\u0107 pitanje gdzie oni \u017cele, czim bele i czim teru s\u0105. Kaszebi \u017cele nad morza Bolta. Kole taczich miast\u00f3w jak Gdu\u0144sk, S\u0142epsk, Szczecen… Czedesz na pocz\u0105tku zesz\u0142ego 1000-lecega Kaszebi sygale ja\u017c po Dania. Kaszebi miele swoje mozna rzec pa\u0144stwo, swnijch ks\u0105\u017c\u0105t\u00f3w, swoje wojski. Nowiekszim ks\u0105\u017c\u0105cem be\u0142 Swiatope\u0142k. Ten ksi\u0105\u017ce mocno sa bitkowo\u0142. Bele to to nopiakneszi czase dlo Kaszeb\u00f3w… To je naji dzedzyctwo…”<\/em><\/p>\n

Tak rozpocz\u0105\u0142 Wojciech Etmianskie swoj\u0105 prelekcj\u0119, wyg\u0142oszon\u0105 do Kaszub\u00f3w z Doliny Ottawy podczas obchod\u00f3w Heritage Week.<\/p>\n

Dlaczego zw\u0105 si\u0119 “Kaszubami”? Najprawdopodobniej nazwa ta pochodzi od s\u0142owa “szuba”, b\u0119d\u0105cego zniekszta\u0142ceniem arabskiego “jubbah” z dodatkiem przedrostka “ka”. W j\u0119zyku staropolskim s\u0142owo “jubka” znaczy\u0142o “p\u0142aszcz”, za\u015b nie istniej\u0105cy ju\u017c przedrostek “ka” w \u015bredniowieczu dodawano dla zaznaczenia, \u017ce co\u015b jest du\u017ce, wzgl\u0119dnie niezgrabne. Kaszub\u00f3w zacz\u0119to przypuszczalnie nazywa\u0107 Kaszubami ze wzgl\u0119du na noszone przez nich d\u0142ugie okrycia wierzchnie; okre\u015blano ich opisowo, jako “tych ludzi w szubach”, i tak ju\u017c zosta\u0142o.<\/p>\n

\"kaszubi\"<\/a>Wed\u0142ug pierwszego kronikarza, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 Kaszubom uwag\u0119, byli oni dobrze znani ze swych charakterystycznych okry\u0107 ju\u017c w XIII wieku. P\u00f3\u017aniej, w XIV stuleciu, znany polski historyk D\u0142ugosz napisa\u0142, \u017ce “\u0142atwo ich by\u0142o odr\u00f3\u017cni\u0107 od niemieckich s\u0105siad\u00f3w dzi\u0119ki sutym, d\u0142ugim jubkom, jakie nosili na co dzie\u0144.”<\/p>\n

O ile jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w zgadza si\u0119 co do tego, \u017ce Kaszubi zawdzi\u0119czaj\u0105 swoje miano noszonym przez siebie strojom, o tyle nie ma w\u015br\u00f3d nich zgodno\u015bci co do rodzaju owych d\u0142ugich okry\u0107. P\u00f3\u017aniejszy, \u017cyj\u0105cy na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku Mrongowiusz utrzymywa\u0142, i\u017c nazwa “Kaszub” pochodzi od “ko\u017cucha”, natomiast zmar\u0142y w 1939 roku Bruckner twierdzi\u0142, \u017ce w j\u0119zyku S\u0142owian “szuba” oznacza\u0142a futrzan\u0105 pelis\u0119, a przedrostek “ka” akcentowa\u0142 jej d\u0142ugo\u015b\u0107 i suto\u015b\u0107. Tyle na temat etymologii nazwy tego prastarego s\u0142owia\u0144skiego plemienia.<\/p>\n

Kaszubi, podobnie jak g\u00f3rale, stworzyli w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, a ich dialekt r\u00f3\u017cni si\u0119 znacznie od rdzennego polskiego. (Mia\u0142am niegdy\u015b koleg\u0119 Kaszuba. M\u00f3wi\u0142 doskonale zar\u00f3wno po polsku, jak w rodzinnym kaszubskim. B\u0142agali\u015bmy go nieustannie, \u017ceby powiedzia\u0142 co\u015b “po kaszubsku”. Tadek ch\u0119tnie spe\u0142nia\u0142 pro\u015bb\u0119 i wyg\u0142asza\u0142 ca\u0142e tyrady. Czuli\u015bmy si\u0119, jak na tureckim kazaniu – da\u0142o si\u0119 zrozumie\u0107 zaledwie pojedyncze s\u0142owa.) Zamierzano niegdy\u015b uzna\u0107 oficjalnie kaszubski za odr\u0119bny j\u0119zyk, lecz nie uznano, poniewa\u017c nie spe\u0142nia\u0142 wymaganego warunku – brak kaszubskiej literatury.<\/p>\n

\"zz<\/a>Jak dosz\u0142o do tego, \u017ce “Kaszebi” stali si\u0119 znani w zamorskim kraju, Kanadzie, i na trwale zro\u015bli si\u0119 z jego histori\u0105?<\/p>\n

Z\u0142oty dla Kaszub\u00f3w czas \u015bwi\u0119tope\u0142kowego panowania przemin\u0105\u0142. W osiem wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej bieda i pragnienie uwolnienia si\u0119 spod na\u0142o\u017conego przez pruskich zaborc\u00f3w jarzma sk\u0142oni\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 z nich do szukania chleba za oceanem, w m\u0142odym, wy\u0142aniaj\u0105cym si\u0119 dopiero z nieprzebytej – jak w ojczystej ziemi za panowania \u015awi\u0119tope\u0142ka – puszczy pa\u0144stwie, Kanadzie.<\/p>\n

Pierwsi przybyli tu g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na perspektyw\u0119 dostatniejszego \u017cycia, a gdy regiony Polski, kt\u00f3re zamieszkiwali, znalaz\u0142y si\u0119 pod zaborem pruskim i \u017celazn\u0105 r\u0119k\u0105 Bismarcka, do\u0142\u0105czy\u0142a do nich nast\u0119pna fala kaszubskich emigrant\u00f3w.<\/p>\n

W XIX wieku rozleg\u0142a, niemal zupe\u0142nie nie zagospodarowana i cierpi\u0105ca na brak ludno\u015bci brytyjska kolonia usilnie zabiega\u0142a o emigrant\u00f3w. Zatrudnieni w celu znalezienia “odpornych, zdatnych do ci\u0119\u017ckiej pracy” ludzi agenci dzia\u0142ali, mi\u0119dzy innymi, w Niemczech i tym sposobem wie\u015b\u0107 o szansie na polepszenie sobie bytu dotar\u0142a do Kaszub\u00f3w.<\/p>\n

Doskwiera\u0142a im bieda i byli zdesperowani. Oferta otrzymania ziemi za darmo by\u0142a zbyt kusz\u0105ca, by si\u0119 jej oprze\u0107.<\/p>\n

Polacy i Niemcy zdobyli sobie szybko reputacj\u0119 dobrych pracownik\u00f3w: “nie ustaj\u0105 w pracy do wieczora, albo dop\u00f3ki robota nie jest sko\u0144czona” – m\u00f3wiono o nich z uznaniem. Pierwsz\u0105 grup\u0119 Kaszub\u00f3w zwerbowali przewo\u017anicy w jedn\u0105 stron\u0119 transportuj\u0105cy europejskich emigrant\u00f3w, w drug\u0105 za\u015b towary z Nowego \u015awiata.<\/p>\n

W 1858 r. 16 rodzin, w sumie 76 os\u00f3b, wsiad\u0142o na niemiecki \u017caglowiec “Heinrich” i w dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej dobi\u0142o do kanadyjskiego brzegu.<\/p>\n

Zszed\u0142szy z pok\u0142adu na l\u0105d, z radosn\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105 oczekiwali na przydzia\u0142 obiecanych 100 akr\u00f3w darmowej ziemi.<\/p>\n

Ich wielkie nadzieje przygas\u0142y, gdy kompania przewozowa za\u017c\u0105da\u0142a od nich wi\u0119kszej zap\u0142aty, ni\u017c przewidywa\u0142a pierwotna umowa, i po op\u0142aceniu koszt\u00f3w podr\u00f3\u017cy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zostali praktycznie bez grosza. Nie poddali si\u0119 jednak i, pracuj\u0105c od \u015bwitu do nocy, zdo\u0142ali wkr\u00f3tce od\u0142o\u017cy\u0107 nieco pieni\u0119dzy. Po kilkunastu miesi\u0105cach wykonywania najr\u00f3\u017cniejszych rob\u00f3t w regionie Renfrew, zgromadzili niezb\u0119dne narz\u0119dzia, wyposa\u017cenie i zapasy, i mogli nareszcie obj\u0105\u0107 w posiadanie wymarzon\u0105, z ut\u0119sknieniem oczekiwan\u0105 ziemi\u0119. Tak zacz\u0119\u0142a si\u0119 historia Kaszub\u00f3w w Kanadzie.<\/p>\n

\"zz<\/a>Jesieni\u0105 1859 r. osiedli przy Opeongo Road. Nazywano j\u0105 Opeongo Colonization Road, lecz okre\u015blenie “droga” by\u0142o w tym przypadku du\u017c\u0105 przesad\u0105. By\u0142 to teren odludny, skalisty, us\u0142any kamieniami, od kt\u00f3rych mozolnego usuwania omdlewa\u0142y ramiona i p\u0119ka\u0142 krzy\u017c. Zwano t\u0119 ziemi\u0119 Hopefield, lecz, wbrew swej nazwie, zawiod\u0142a nadzieje. Nie da\u0142o si\u0119 obr\u00f3ci\u0107 jej w \u017cyzne pola.<\/p>\n

W okresie, kiedy pierwsi kaszubscy osadnicy poznawali trud gospodarowania w kanadyjskiej g\u0142uszy, do\u0142\u0105czyli do nich nast\u0119pni polscy emigranci.<\/p>\n

W 1861 roku 226 Kaszub\u00f3w, kt\u00f3rych potocznie nazywano Prusakami, zamieszka\u0142o w tej samej okolicy, w jednoizbowych, pozbawionych okien chatach. Podczas gdy ich rodziny zajmowa\u0142y si\u0119 prac\u0105 na farmach, kilkunastu wyrostk\u00f3w zatrudni\u0142o si\u0119 w charakterze najemnik\u00f3w u pionier\u00f3w irlandzkich w Brudenell.<\/p>\n

Dzi\u015b, cho\u0107 Brudenell by\u0142o pocz\u0105tkowo osad\u0105 irlandzk\u0105, wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego mieszka\u0144c\u00f3w ma w sobie kaszubsk\u0105 krew, na skutek licznych ma\u0142\u017ce\u0144stw zawieranych mi\u0119dzy Irlandczykami a pokrewnymi im wiar\u0105, obyczajami i duchem Kaszubami.<\/p>\n

Wielu z nich otrzyma\u0142o oficjalne nadanie ziemi w 1864 r., dlatego t\u0119 dat\u0119 podaje si\u0119 cz\u0119sto jako dat\u0119 za\u0142o\u017cenia pierwszej polskiej osady w Kanadzie, jednak\u017ce ziemia musia\u0142a by\u0107 wykarczowana i musia\u0142y na niej stan\u0105\u0107 pierwsze zabudowania, zanim tytu\u0142 w\u0142asno\u015bci zosta\u0142 nadany, zatem wiadomo, i\u017c w rzeczywisto\u015bci kaszubscy koloni\u015bci zamieszkali w tym regionie o kilka lat wcze\u015bniej.<\/p>\n

\"zz<\/a>Opu\u015bcili oni wszak\u017ce szybko pierwsz\u0105 osad\u0119 na nieurodzajnym, kamienistym terenie i przenie\u015bli si\u0119 na lepsz\u0105 ziemi\u0119, w miejsce, gdzie obecnie znajduje si\u0119 Wilno. Mia\u0142o to miejsce oko\u0142o roku 1869.<\/p>\n

Osiad\u0142szy na przyja\u017aniejszym, bardziej urodzajnym gruncie, zacz\u0119li pisa\u0107 listy do krewnych w \u00f3wczesnych Prusach, zach\u0119caj\u0105c do przybycia innych. Tymczasem w Polsce \u017cycie stawa\u0142o si\u0119 koszmarem; za rz\u0105d\u00f3w “\u017celaznego kanclerza” Bismarcka zabroniono Kaszubom nawet pos\u0142ugiwania si\u0119 ojczystym j\u0119zykiem.<\/p>\n

Ucisk i zabiegi zaborc\u00f3w, zmierzaj\u0105ce do wynarodowienia Kaszub\u00f3w sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 nap\u0142ywu kolejnej fali emigrant\u00f3w z Pomorza. W 1872 roku wyruszy\u0142a w drog\u0119 do Kanady najwi\u0119ksza na jednym statku, dwustuosobowa grupa “ludzi w d\u0142ugich szubach”. Podr\u00f3\u017c szkunerem “Agda” by\u0142a ci\u0119\u017cka i 14 dzieci nie przetrzyma\u0142o jej. Zw\u0142ok nie transportowano, wi\u0119c spocz\u0119\u0142y na zawsze w g\u0142\u0119binach oceanu. Po przybyciu “Agdy” do brzeg\u00f3w Kanady, wielu emigrant\u00f3w, w tym przyby\u0142ych z Polski, poddano kwarantannie na os\u0142awionej “wyspie \u015bmierci” – Grosse Ile w Quebecu, i wielu z nich pozosta\u0142o na niej na zawsze, w p\u0142ytkich, bezimiennych grobach.<\/p>\n

Kiedy pozostali dotarli do Renfrew, lokalna gazeta, “The Renfrew Mercury”, donios\u0142a o tym wydarzeniu, okre\u015blaj\u0105c nowo przyby\u0142ych Kaszub\u00f3w jako “wyj\u0105tkowo odpowiedni do ujarzmiania pierwotnej dziczy gatunek ludzi”.<\/p>\n

Latem 1872 r. dosz\u0142o do zbrodni, kt\u00f3ra zaci\u0105\u017cy\u0142a czarn\u0105 chmur\u0105 nad “Pruskimi Wzg\u00f3rzami”. 6 lipca wiekowa polska osadniczka zosta\u0142a bestialsko zamordowana przez mieszka\u0144ca jednej z okolicznych chat. Zbrodniarza uj\u0119to, skazano na \u015bmier\u0107 i stracono. By\u0142o to pierwsze w historii lokalnej spo\u0142eczno\u015bci morderstwo, a m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry je pope\u0142ni\u0142, by\u0142 pierwsz\u0105 osob\u0105 powieszon\u0105 w wi\u0119zieniu w Pembroke.<\/p>\n

Kaszubscy pionierzy, kt\u00f3rzy osiedli w gminie Renfrew i za\u0142o\u017cyli wiosk\u0119 Wilno, przywie\u017ali ze sob\u0105 nie tylko bogate dziedzictwo kulturowe, ale tak\u017ce g\u0142\u0119bokie przywi\u0105zanie do tradycji religijnych. Okolica by\u0142a dzika, a nieliczne trakty cz\u0119sto nieprzejezdne. Jazda dok\u0105dkolwiek by\u0142a b\u0105d\u017a niemo\u017cliwa, b\u0105d\u017a zajmowa\u0142a wiele dni, a oni t\u0119sknili za uczestniczeniem w obrz\u0119dach religijnych. W pobli\u017cu nie by\u0142o ko\u015bcio\u0142a katolickiego; najbli\u017cszy, wybudowany w 1860 r., znajdowa\u0142 si\u0119 w Brudenell.<\/p>\n

\"zz<\/a>Nawet ci, kt\u00f3rzy mieszkali bli\u017cej, cz\u0119sto nie byli w stanie tam dotrze\u0107 ze wzgl\u0119du na warunki pogodowe, a dla mieszkaj\u0105cych w pobli\u017cu Paugh Lake dojechanie do niego na msz\u0119 by\u0142o niemal niemo\u017cliwo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Aby zaspokoi\u0107 g\u0142\u00f3d nabo\u017ce\u0144stw, zgodnie z polsk\u0105 tradycj\u0105 wznie\u015bli drewniane krzy\u017ce na rozstajach g\u0142\u00f3wnych dr\u00f3g i w niedziele i \u015bwi\u0119ta gromadzili si\u0119 przy nich, by wsp\u00f3lnie odmawia\u0107 r\u00f3\u017caniec i litanie. By\u0142o to szczeg\u00f3lne do\u015bwiadczenie religijne, odmienne od uczestnictwa w nabo\u017ce\u0144stwie ko\u015bcielnym, niemniej ogromnie cenne. Praca by\u0142a mordercza, warunki \u017cycia ci\u0119\u017ckie, \u0142\u0105czno\u015b\u0107 nie istnia\u0142a, nie posiadali sta\u0142ego dochodu, niemniej wdzi\u0119czni byli za ka\u017cdy krok do przodu i dzi\u0119kowali za niego Bogu.<\/p>\n

Sta\u0142o si\u0119 tradycj\u0105 zdejmowanie czapki i \u017cegnanie si\u0119 przy przechodzeniu obok przydro\u017cnego krzy\u017ca, zatrzymywano si\u0119 przy nich wyruszaj\u0105c w dalek\u0105 drog\u0119 do miasta, gromadzono, by omawia\u0107 wa\u017cne sprawy, przekazywa\u0107 wiadomo\u015bci, przeprowadza\u0107 zbi\u00f3rki na pomoc dla s\u0105siad\u00f3w…<\/p>\n

Zapisy historyczne m\u00f3wi\u0105, \u017ce w okolicy wzniesionych zosta\u0142o oko\u0142o 20 krzy\u017cy.<\/p>\n

W latach 50., gdy m\u0142odzi zacz\u0119li masowo opuszcza\u0107 farmy i migrowa\u0107 do miast, nie mia\u0142 kto zaj\u0105\u0107 si\u0119 ich konserwowaniem, w wyniku tego wiele krzy\u017cy rozpad\u0142o si\u0119 i na zawsze znik\u0142o z powierzchni ziemi. 6 oryginalnych, pionierskich krzy\u017cy przetrwa\u0142o i do dzi\u015b stoj\u0105 na wzg\u00f3rzach Wilna, a dwa wzniesiono w p\u00f3\u017aniejszych latach. Jeden z nowych krzy\u017cy, ufundowany przez ks. Wilowskiego w 1933 r., znajduje si\u0119 na szczycie Shrine Hill.<\/p>\n

Potomkowie kaszubskich pionier\u00f3w dumni s\u0105 ze swej spu\u015bcizny i pieczo\u0142owicie j\u0105 piel\u0119gnuj\u0105. Odziedziczona po przodkach wiara, tradycje i obyczaje s\u0105 wci\u0105\u017c \u017cywe, nie zapomnieli j\u0119zyka. Dumni s\u0105 tak\u017ce ze swych pradziad\u00f3w i prababek, twardych ch\u0142op\u00f3w i bia\u0142ek, kt\u00f3rzy nie ul\u0119kli si\u0119 dzikiej puszczy i zmusili rogat\u0105, kamienist\u0105 ziemi\u0119 do uleg\u0142o\u015bci. Na schwa\u0142 byli nasi przodkowie – m\u00f3wi\u0105 – do ta\u0144ca i do r\u00f3\u017ca\u0144ca. Dlatego \u0142askawym okiem spogl\u0105da\u0142 na nich Pan B\u00f3g i przymyka\u0142 je na ich drobne s\u0142abo\u015bci. Wiedzia\u0142, \u017ce zas\u0142yn\u0119li w ca\u0142ej okolicy z p\u0119dzenia ksi\u0119\u017cyc\u00f3wki, i pewnikiem tego nie pochwala\u0142, ale rozumia\u0142 dobry Pan B\u00f3g, \u017ce jak ch\u0142op ca\u0142y dzionek haruje na zimnie, to mu si\u0119 ckni, \u017ceby si\u0119 rozgrza\u0107 i poweseli\u0107, a sklepu monopolowego w owych czasach we wsi nie by\u0142o.<\/p>\n

\"Pomnik<\/a>

Pomnik Szarych Szereg\u00f3w na Kaszubach<\/p><\/div>\n

Kaszubi z ontaryjskiej wile\u0144szczyzny nie nazywaj\u0105 jej “obczyzn\u0105”. To nasz dom – m\u00f3wi\u0105. Cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce to kraina Pana Boga. Usadowiona na wy\u017cynie, jak gdyby bli\u017cej nieba, opasana wzg\u00f3rzami, oblana morzem przetykanych jeziorami las\u00f3w… Nie posk\u0105pi\u0142 jej Stw\u00f3rca urody, pi\u0119kna jest jak obrazek. Twarda by\u0142a, harda, i nie rozpieszcza\u0142a ich przodk\u00f3w, ale ich przygarn\u0119\u0142a. Da\u0142a im schronienie, chleb, pozwoli\u0142a kultywowa\u0107 obyczaje i w wierze ojc\u00f3w wychowa\u0107 nast\u0119pne pokolenia. Zapu\u015bcili tu korzenie, rozro\u015bli si\u0119, owoce ich \u017cycia widoczne s\u0105 wsz\u0119dzie. Szczyc\u0105 si\u0119 swoj\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 i tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, i mile witaj\u0105 u siebie przybysz\u00f3w z innych stron. “Witame dlo Wilno!” – Chocia\u017c ma\u0142e ono, nie b\u0119dziecie si\u0119 tu u nas nudzi\u0107.<\/p>\n

Istotnie, pulsuje w nim \u017cycie i atrakcji nie brak. Kogo interesuje historia, mo\u017ce godzinami w\u0119drowa\u0107 jej tropami. Rozsiane s\u0105 wsz\u0119dzie: stary cmentarz przy Church Street, na kt\u00f3rym spoczywaj\u0105 pierwsi osadnicy, opodal ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowany w 1936 r. – w tym samym roku, w kt\u00f3rym sp\u0142on\u0105\u0142 pierwszy, zbudowany przez polskich pionier\u00f3w w 1876 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki, opuszczone dziewi\u0119tnastowieczne domostwo przy Wilno South Road, Shrine Hill, na kt\u00f3rym znajduje si\u0119 pami\u0105tkowa tablica, informuj\u0105ca o tym, \u017ce Wilno jest najstarsz\u0105 polsk\u0105 osad\u0105 w Kanadzie, ocala\u0142e zabytkowe krzy\u017ce na rozstajach dr\u00f3g…<\/p>\n

\"aaaWilno-i<\/a>Kto lubi d\u0142ugie, piesze w\u0119dr\u00f3wki, wybra\u0107 si\u0119 mo\u017ce na przechadzk\u0119 wzd\u0142u\u017c tor\u00f3w kolejowych, wybudowanych w 1894 r. przez “drzewnego magnata, J.R. Bootha. Odcinek ten by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Ottawa-Arnpior-Parry Sound Railway i zbudowano go w celu transportowania kolej\u0105 bali z Algonquin Park do brzeg\u00f3w rzeki Ottawa, gdzie \u0142adowano je na statki, kt\u00f3rymi transportowano je dalej, do rozbudowuj\u0105cej si\u0119 Ottawy. Latem, jak okiem si\u0119gn\u0105\u0107, rosn\u0105 tam \u0142any dzikich kwiat\u00f3w. Zreszt\u0105, w kt\u00f3rymkolwiek udamy si\u0119 kierunku, przyroda jest zawsze obecna. Jest to wi\u0119c wymarzona kraina r\u00f3wnie\u017c dla jej mi\u0142o\u015bnik\u00f3w i tych, kt\u00f3rzy pasjonuj\u0105 si\u0119 uwiecznianiem jej na kliszy lub ta\u015bmie.<\/p>\n

Zainteresowani sztuk\u0105 i r\u0119kodzielnictwem, maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c do wyboru szereg ciekawych punkt\u00f3w: Wilno Garden Gallery, gdzie obejrze\u0107 mo\u017cna obrazy zwi\u0105zanych z Dolin\u0105 Madawaski artyst\u00f3w, wytw\u00f3rnie ceramiki – Hill oraz Ramona Antaya Pottery, zak\u0142ady stolarstwa artystycznego, w kt\u00f3rych powstaj\u0105 stylowe meble w dawnym stylu, sklepy, w kt\u00f3rych naby\u0107 mo\u017cna nagrania z polsk\u0105 muzyk\u0105 folklorystyczn\u0105 i rozliczne souveniry.<\/p>\n

Pr\u00f3cz ich serca, Wilna, wiele jest na kanadyjskich Kaszubach interesuj\u0105cych miejsc, kt\u00f3re warto odwiedzi\u0107. Przy Old Barry’s Bay Road stoi pomnik po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci 10 tysi\u0119cy harcerzy poleg\u0142ych w powstaniu warszawskim i zam\u0119czonych w niemieckich obozach zag\u0142ady. Zosta\u0142 on wzniesiony w 50. rocznic\u0119 powstania, 9 lipca 1995 roku. W niewielkiej odleg\u0142o\u015bci od jeziora Wadsworth znajduje si\u0119 jedyna w swoim rodzaju droga krzy\u017cowa ze stacjami na drzewach, za\u015b u jej kresu Wzg\u00f3rze Trzech Krzy\u017cy, z kt\u00f3rego rozci\u0105ga si\u0119 pi\u0119kna panorama.<\/p>\n

\"Crook<\/a>

Crooked Slide Park<\/p><\/div>\n

Je\u015bli bawimy w tych stronach w sezonie letnim, warto wst\u0105pi\u0107 do Crooked Slide Park – popularnego parku z wodospadem, pod kt\u00f3rym mo\u017cna wzi\u0105\u0107 orzexwiaj\u0105cy “prysznic”. Park ten zlokalizowany jest r\u00f3wnie\u017c przy Old Barry’s Road, 2 km od Combermere.<\/p>\n

Opeongo Line, obecnie asfaltowa szosa, to dawny szlak przetarty w XIX wieku w celu umo\u017cliwienia emigrantom dotarcia na te tereny. W\u0142a\u015bnie wzd\u0142u\u017c tej drogi osiedlali si\u0119 pierwsi koloni\u015bci z Kaszub. Chc\u0105c zwiedzi\u0107 ca\u0142\u0105 t\u0119 tras\u0119, najlepiej rozpocz\u0105\u0107 j\u0105 od Barry’s Bay, obok Carson Lake Provincial Park.<\/p>\n

\"Autostrada<\/a>

Autostrada nr 60 w okolicach Barry\u2019s Bay na ontaryjskich Kaszubach<\/p><\/div>\n

Jesieni\u0105 Kaszuby mieni\u0105 si\u0119 kolorami, a ponadto wolne s\u0105 od komar\u00f3w. Jest to zatem pora roku najbardziej sprzyjaj\u0105ca entuzjastom wycieczek rowerowych, d\u0142ugich marszrut i fotografom. W zimie na przywi\u0105zanych do cywilizacji mi\u0142o\u015bnik\u00f3w bia\u0142ych szale\u0144stw czekaj\u0105 tu o\u015brodki narciarskie i utrzymywane przez gminy trasy. Obdarzeni awanturniczym duchem i do\u015bwiadczeni narciarze i snowmobili\u015bci maj\u0105 do dyspozycji niezmierzone szlaki “back-country”, biegn\u0105ce przez le\u015bne ost\u0119py.<\/p>\n

Nie sprzyjaj\u0105ca aktywno\u015bciom na \u015bwie\u017cym powietrzu aura sprzyja zwiedzaniu obiekt\u00f3w pod dachem. W regionie jest wiele muze\u00f3w, kt\u00f3re warto zobaczy\u0107; jednym z najciekawszych jest muzeum starych zegar\u00f3w w Deep River – miasteczku le\u017c\u0105cym na wsch\u00f3d od Parku Prowincyjnego Algonquin, nad rzek\u0105 Ottaw\u0105. S\u0105 w nim zgromadzone czasomierze pochodz\u0105ce z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w – od pierwszych lat dziewi\u0119tnastego stulecia do czas\u00f3w obecnych. Niekt\u00f3re z nich s\u0105 prawdziwymi arcydzie\u0142ami sztuki stolarskiej i zegarmistrzowskiej. Walory turystyczne tego regionu i jego dzieje zadecydowa\u0142y o tym, \u017ce sta\u0142 si\u0119 on – i wci\u0105\u017c jest – szczeg\u00f3lnie bliski polskim harcerzom. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej przyby\u0142a do Kanady nast\u0119pna, wielka fala polskich emigrant\u00f3w i powsta\u0142y w\u00f3wczas r\u00f3\u017cne organizacje polonijne, w tym harcerstwo.<\/p>\n

\"O.<\/a>

O. Rafa\u0142 Grzondziel<\/p><\/div>\n

Latem 1952 roku zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 zorganizowania pierwszego zlotu harcerstwa w Kanadzie i na jego miejsce wybrano ma\u0142\u0105 “polsk\u0105” wiosk\u0119 o nazwie Wilno. W kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przyby\u0142 do Wilna ze Stan\u00f3w Zjednoczonych franciszkanin, ojciec Rafa\u0142 Jan Grzondziel<\/a>, by\u0142y kapelan polskiej armii, kt\u00f3ra bra\u0142a udzia\u0142 w bitwie pod Monte Cassino.<\/p>\n

Ontaryjska wile\u0144szczyzna urzek\u0142a ks. Rafa\u0142a, a poniewa\u017c rozgl\u0105da\u0142 si\u0119 on w\u0142a\u015bnie za miejscem na utworzenie o\u015brodka dla polskiej m\u0142odzie\u017cy, nie zwlekaj\u0105c przyst\u0105pi\u0142 do dzie\u0142a. Wiosn\u0105 1953 r. wraz z grup\u0105 os\u00f3b towarzysz\u0105cych wybra\u0142 si\u0119 z Barry’s Bay w kierunku Halfway. W latach 50. ta po\u0142a\u0107 Ontario by\u0142a prawie zupe\u0142nie niezagospodarowana i w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci pokryta lasami. Przedar\u0142szy si\u0119 przez g\u0105szcz, znale\u017cli si\u0119 nad brzegiem jeziora Wadsworth. Miejsce to wyda\u0142o si\u0119 ojcu Rafa\u0142owi wymarzone i podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, \u017ce wybuduje tu kaplic\u0119.<\/p>\n

Mia\u0142a ona by\u0107 kamieniem w\u0119gielnym Katolickiego O\u015brodka M\u0142odych, kt\u00f3ry zamierza\u0142 utworzy\u0107. W czerwcu 1953 r. otrzyma\u0142 pozwolenie na budow\u0119, a ju\u017c w sierpniu tego samego roku odprawione zosta\u0142o pierwsze nabo\u017ce\u0144stwo w nowo wybudowanej kaplicy pod wezwaniem Matki Boskiej Anielskiej.<\/p>\n

\"zz<\/a>Na par\u0119 tygodni przed oficjalnym oddaniem kaplicy do u\u017cytku, ks. Rafa\u0142 zakupi\u0142 400-akrow\u0105 farm\u0119 z zabudowniami od lokalnego mieszka\u0144ca. Obecnie miejsce to znane jest jako “Stodo\u0142a”. Z nadej\u015bciem lata 1954 roku, o\u015brodek zape\u0142ni\u0142 si\u0119 zuchami i harcerzami. W zimie tego\u017c roku, ks. Rafa\u0142 podj\u0105\u0142 zamiar wybudowania wyci\u0105gu narciarskiego i tym sposobem powsta\u0142 Kaszuby Ski Klub. Dzi\u0119ki temu o\u015brodek czynny by\u0142 przez ca\u0142y bez ma\u0142a rok. Wyci\u0105g i klub istnia\u0142y do 1964 roku.<\/p>\n

\"zz<\/a>W 1955 r. zab\u0142ys\u0142o na Kaszubach \u015bwiat\u0142o elektryczne, za\u015b w rok p\u00f3\u017aniej w o\u015brodku harcerskim wybudowano o\u0142tarz polowy, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 nazw\u0119 “Katedry po sosnami”. 9 czerwca 1960 r. nazwa Kaszuby zosta\u0142a oficjalnie zatwierdzona przez w\u0142adze kanadyjskie jako nazwa tego regionu. Za\u0142o\u017cyciel o\u015brodka, ojciec Rafa\u0142 Grzondziel, zmar\u0142 22 grudnia 1998 roku.<\/p>\n

Kaszuby sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c domem asa lotnictwa, Janusza \u017burakowskiego, zwerbowanego przez Kanad\u0119 w celu testowania skonstruowanego w ramach projektu samolotu AVROArrow. Ale o tym \u2013 nast\u0119pnym razem.<\/p>\n

El\u017cbieta Szlachetka<\/strong><\/p>\n

\"zz<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak dosz\u0142o do tego, \u017ce “Kaszebi” stali si\u0119 znani w zamorskim kraju, Kanadzie, i na trwale zro\u015bli si\u0119 z jego histori\u0105?<\/p>\n","protected":false},"author":4585,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[339,6],"tags":[],"class_list":["post-60878","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odkrywanie-kanady","category-series"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4585"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60878"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60902,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60878\/revisions\/60902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}