{"id":61315,"date":"2015-07-19T16:44:14","date_gmt":"2015-07-19T20:44:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bejsment.com\/?p=61315"},"modified":"2015-07-19T16:44:14","modified_gmt":"2015-07-19T20:44:14","slug":"janusz-zurakowski-1914-2004","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2015\/07\/19\/janusz-zurakowski-1914-2004\/","title":{"rendered":"Janusz \u017burakowski (1914-2004)"},"content":{"rendered":"

\"zz<\/a>Po\u0142o\u017cona oko\u0142o 25 km na zach\u00f3d od kaszubskiego Wilna wioska Barry\u2019s Bay, za\u0142o\u017cona w drugiej po\u0142owie XIX wieku przez polskich i irlandzkich osadnik\u00f3w, szczyci si\u0119 nie tylko swymi pionierskimi korzeniami.<\/strong><\/p>\n

25 marca 1958 r. niski, niepozorny m\u0119\u017cczyzna wdrapa\u0142 si\u0119 do kabiny Avro Arrow RL-201 i zasiad\u0142 za sterem. \u00d3w m\u0119\u017cczyzna sta\u0142 si\u0119 legend\u0105 historii kanadyjskiego lotnictwa.<\/p>\n

By\u0142 nim polski pilot, Janusz \u017burakowski, 43-letni w\u00f3wczas, s\u0142awny \u201e\u017bura\u201d, wielokrotnie odznaczony uczestnik walk powietrznych nad Polsk\u0105 w 1939 r. i Bitwy o Angli\u0119. Powierzono mu testowanie Avro Arrow \u2013 szansy Kanady na hegemoni\u0119 w dziedzinie lotnictwa. Nie zawi\u00f3d\u0142 oczekiwa\u00f1.<\/p>\n

Jako pierwszy cz\u0142owiek w Kanadzie z\u0142ama\u0142 barier\u0119 d\u017awi\u0119ku, po czym powierzono mu stanowisko dow\u00f3dcy pr\u00f3bnych lot\u00f3w Arrow. W 1959 r. konserwatywny rz\u0105d premiera Diefenbakera z niejasnych powod\u00f3w (najprawdopodobniej pod presj\u0105 USA) zlikwidowa\u0142 projekt i poleci\u0142 zniszczy\u0107 wszystkie modele eksperymentalne rewelacyjnego samolotu. Marzenia Janusza \u017burakowskiego zwi\u0105zane z podbijaniem przestworzy rozprys\u0142y si\u0119 wraz z prototypem Arrow, a ponadto straci\u0142 zatrudnienie. Stany Zjednoczone potrzebowa\u0142y do\u015bwiadczonych pilot\u00f3w i przyj\u0119\u0142yby go z otwartymi ramionami, ale on nie chcia\u0142 opu\u015bci\u0107 Kanady. Postanowi\u0142 w\u00f3wczas sko\u00f1czy\u0107 z lataniem i postawi\u0142 na ziemi\u0119. Sprzeda\u0142 dom w Toronto, naby\u0142 120 akr\u00f3w ziemi w p\u00f3\u0142nocnym Ontario i wraz z \u017con\u0105 Ann\u0105 rozpocz\u0119li nowe \u017cycie, wielce zbli\u017cone do tego, jakie wiedli pierwsi polscy emigranci, kt\u00f3rzy przybyli na te tereny sto lat wcze\u015bniej.<\/p>\n

\"zz<\/a>Janusz \u017burakowski urodzi\u0142 si\u0119 w 1914 r. w Ry\u017cawce, niedaleko Kijowa. Po I wojnie \u015bwiatowej, kiedy te tereny sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Zwi\u0105zku Sowieckiego, jego rodzina przenios\u0142a si\u0119 do Polski. Samolotami interesowa\u0142 si\u0119 od najm\u0142odszych lat i w 1929 r. wygra\u0142 og\u00f3lnopolski konkurs na najlepszy model statku powietrznego. Nagrod\u0105 by\u0142 15-minutowy lot samolotem. Mia\u0142o to decyduj\u0105cy wp\u0142yw na jego przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Z Ann\u0105 znali si\u0119 od dziecka, gdy\u017c rodzice obojga byli lekarzami i pracowali razem. Zawsze \u201emieli si\u0119 ku sobie\u201d, lecz w czasie, gdy w wkroczyli w wiek doros\u0142y, zbiera\u0142y si\u0119 ju\u017c chmury wojny, kt\u00f3ra rozdzieli\u0142a ich na wiele lat. W 1934 r., kiedy Anna ucz\u0119szcza\u0142a jeszcze do gimnazjum, Janusz wst\u0105pi\u0142 do powietrznych si\u0142 zbrojnych. W trzy lata p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0142 stopie\u00f1 porucznika, a wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 instruktorem pilota\u017cu. Spodziewano si\u0119 wojny z Niemcami, lecz nie wcze\u015bniej, ni\u017c za kilka lat, wi\u0119c koncentrowano si\u0119 na szkoleniu pilot\u00f3w, maj\u0105c zamiar zakupi\u0107 p\u00f3\u017aniej nowoczesne samoloty bojowe.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119 za p\u00f3\u017ano. 1 wrze\u015bnia 1939 r. uzbrojone po z\u0119by hitlerowskie wojska uderzy\u0142y na Polsk\u0119. Polacy posiadali niewielk\u0105, s\u0142abo wyposa\u017con\u0105 armi\u0119, ale walczyli bohatersko do ko\u00f1ca.<\/p>\n

\"zz<\/a>Pilotuj\u0105c przestarza\u0142y, treningowy my\u015bliwiec, Janusz odni\u00f3s\u0142 sw\u00f3j pierwszy sukces w podniebnych starciach z wrogiem \u2013 uda\u0142o mu si\u0119 uszkodzi\u0107 niemiecki samolot. W kilka tygodni potem Niemcy odnie\u015bli zwyci\u0119stwo i zacz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja.<\/p>\n

Januszowi uda\u0142o si\u0119 uciec do Anglii, lecz bez ukochanej Anny. Natychmiast po znalezieniu si\u0119 w Wielkiej Brytanii, ofiarowa\u0142 swoje us\u0142ugi RAF-owi, ale us\u0142ysza\u0142, i\u017c \u201ewy\u0142\u0105cznie angielscy piloci broni\u0105 swej ojczyzny\u201d. Po upadku Francji, Brytyjczycy zmienili jednak zdanie. Janusza przyj\u0119to do si\u0142 powietrznych RAF-u i bra\u0142 udzia\u0142 w Bitwie o Angli\u0119. Za zas\u0142ugi wojenne zosta\u0142 odznaczony zar\u00f3wno przez polskie jak brytyjskie w\u0142adze wojskowe.<\/p>\n

W czasie wojny, Anna kontynuowa\u0142a nauk\u0119, dzia\u0142aj\u0105c jednocze\u015bnie w podziemiu. Po wojnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z polskim radiem, przez rok studiowa\u0142a na Uniwersytecie Warszawskim, a nast\u0119pnie przenios\u0142a si\u0119 na Sorbon\u0119 w Pary\u017cu, aby studiowa\u0107 literatur\u0119 francusk\u0105. Pisa\u0142a r\u00f3wnie\u017c dla kilku polskich magazyn\u00f3w. W Pary\u017cu tak\u017ce, w 1948 r. po\u015blubi\u0142a Janusza.<\/p>\n

Przez kilka lat mieszkali w Wielkiej Brytanii, gdzie w 1947r., po wyst\u0105pieniu z RAF, Janusz \u017burakowski rozpocz\u0105\u0142 karier\u0119 oblatywacza samolot\u00f3w w Gloster Aircraft Company. Zatrudniono go w charakterze naczelnego pilota pr\u00f3bnych lot\u00f3w \u201eMeteora\u201d. W 1950 r., na trasie z Londynu do Kopenhagi, pobi\u0142 \u201eMeteorem\u201d mi\u0119dzynarodowy rekord pr\u0119dko\u015bci, za\u015b w rok p\u00f3\u017aniej zademonstrowa\u0142 manewr samolotowy, kt\u00f3ry uznano za jedyny ca\u0142kowicie nowy manewr, jaki zademonstrowano na przestrzeni 20 lat.<\/p>\n

W 1952 r. pa\u00f1stwo \u017burakowscy wyemigrowali do Kanady i Janusz zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 dla zak\u0142ad\u00f3w Avro Aircraft w Toronto. Przez kolejne 2 lata pilotowa\u0142 CF 100, a tymczasem post\u0119powa\u0142y prace nad konstrukcj\u0105 nowego, ponadd\u017cwi\u0119kowego samolotu.<\/p>\n

W latach 50. ubieg\u0142ego wieku zachodni \u015bwiat \u017cy\u0142 w obawie przed sowieck\u0105 nowoczesn\u0105 broni\u0105 masowego ra\u017cenia. W 1952 r. RCAF poleci\u0142a skonstruowanie samolotu zdolnego sprosta\u0107 nowemu zagro\u017ceniu.<\/p>\n

\"zz<\/a>W 1958 r. zaprojektowany i skonstruowany w Toronto prototyp Arrow by\u0142 gotowy do odbycia dziewiczego lotu. Na pilota, kt\u00f3ry po raz pierwszy mia\u0142 wzbi\u0107 \u201eStrza\u0142\u0119\u201d w przestworza, wybrany zosta\u0142 Janusz \u017burakowski. Wszyscy pracownicy zak\u0142ad\u00f3w Avro i wielu dygnitarzy pa\u00f1stwowych z zapartym tchem \u015bledzi\u0142o to wydarzenie.<\/p>\n

\"Po<\/a>

Po pierwszym locie Arrows, \u017burakowski witany jak bohater<\/p><\/div>\n

Gdy po inauguracyjnym locie Arrow bezpiecznie wyl\u0105dowa\u0142a, owacjom nie by\u0142o ko\u00f1ca. Przy si\u00f3dmej pr\u00f3bie Janusz przekroczy\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 1000 mil na godzin\u0119.<\/p>\n

1 pa\u017adziernika 1958 roku Janusz \u017burakowski wycofa\u0142 si\u0119 ze stanowiska pilota. Ustawowo wiek emerytalny dla oblatywaczy samolot\u00f3w ponadd\u017awi\u0119kowych wynosi\u0142 40 lat, a on mia\u0142 ju\u017c 44 lata. Po zaprzestaniu latania, otrzyma\u0142 stanowisko in\u017cyniera w zak\u0142adach Avro, z zadaniem koordynowania prac nad doskonaleniem Arrow, lecz funkcj\u0119 t\u0119 sprawowa\u0142 bardzo kr\u00f3tko.<\/p>\n

\"zz<\/a><\/p>\n

20 lutego 1959 r. prace nad udoskonaleniem Arrow i inne, zwi\u0105zane z tym projekty zosta\u0142y nagle skasowane przez rz\u0105d kanadyjski, rzekomo ze wzgl\u0119du na koszty. Data ta uwa\u017cana jest powszechnie za “czarny dzie\u00f1” w historii lotnictwa kanadyjskiego. Polecono w\u00f3wczas unicestwi\u0107 6 gotowych samolot\u00f3w Arrow, jedena\u015bcie cz\u0119\u015bciowo uko\u00f1czonych, oraz wszystkie plany, projekty i dokumentacj\u0119 techniczn\u0105.<\/p>\n

\"Pomnik<\/a>

Pomnik w Barry’s Bay<\/p><\/div>\n

Janusz \u017burakowski g\u0142\u0119boko prze\u017cy\u0142 \u015bmier\u0107 “Arrow”. Postanowi\u0142 wtedy sko\u00f1czy\u0107 definitywnie z lataniem. By\u0142 rozgoryczony i zm\u0119czony. “Mia\u0142em do\u015b\u0107 swego dotychczasowego \u017cycia – powiedzia\u0142 w wywiadzie udzielonym “The Globe and Mail” w ubieg\u0142ym roku – przez pi\u0119\u0107 lat walczy\u0142em o Polsk\u0119 i stracili\u015bmy niepodleg\u0142o\u015b\u0107… Bra\u0142em udzia\u0142 w Bitwie o Angli\u0119, a potem przez par\u0119 lat pracowa\u0142em dla angielskich zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142u samolotowego, kt\u00f3rych szef nie bra\u0142 moich raport\u00f3w powa\u017cnie. P\u00f3\u017aniej przyjecha\u0142em do Kanady, pracowa\u0142em dla Avro, wszystko zapowiada\u0142o si\u0119 pi\u0119knie, a rz\u0105d zrobi\u0142 to, co zrobi\u0142. Powiedzia\u0142em sobie, \u017ce nigdy wi\u0119cej nie b\u0119d\u0119 pracowa\u0107 dla przemys\u0142u samolotowego. Koniec z tym – zaczynam nowe \u017cycie.”<\/p>\n

Jego koledzy przyj\u0119li oferty zatrudnienia gdzie indziej: W\u0142adys\u0142aw Potocki zosta\u0142 zatrudniony przez North American Rockwell w Kaliforni, Peter Cope otrzyma\u0142 prac\u0119 w Boeing Company w Waszyngtonie, paru innych tak\u017ce wyemigrowa\u0142o do USA. Jemu r\u00f3wnie\u017c proponowano lukratywne stanowiska w Stanach, lecz zdecydowanie odm\u00f3wi\u0142 opuszczenia wybranego przez siebie kraju.<\/p>\n

\"W<\/a>

W 1999 roku Canada Flight Test Centre w Cold Lake w Albercie otrzyma\u0142o nowy budynek badawczy, kt\u00f3ry zosta\u0142 nazwany imieniem Janusza \u017burakowskiego<\/p><\/div>\n

W 1960 r. pa\u00f1stwo \u017burakowscy sprzedali dom w Toronto i nabyli 57-hektarow\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 w pobli\u017cu osady Barry’s Bay, kt\u00f3ra wpad\u0142a Januszowi w oko rok wcze\u015bniej, gdy przelatywa\u0142 nad t\u0105 okolic\u0105. Postanowili sp\u0119dzi\u0107 tu reszt\u0119 swoich dni. Pan \u017burakowski przyst\u0105pi\u0142 natychmiast do wycinania g\u0119sto rosn\u0105cych drzew, porastaj\u0105cych brzeg jeziora Kamaniskeg. Przez p\u00f3\u0142 roku mieszka\u0142 z rodzin\u0105 w prowizorycznej chacie bez ogrzewania, pozbawionej najbardziej elementarnych wyg\u00f3d, i transportowa\u0142 dzieci \u0142odzi\u0105 do oddalonej o 5 kilometr\u00f3w szko\u0142y. W tym czasie wybudowali dom turystyczny Kartuzy. Wielu kr\u0119ci\u0142o g\u0142owami na drastyczn\u0105 zmian\u0119 ze s\u0142awnego pilota w pioniera, a niekt\u00f3rzy m\u00f3wili wprost, \u017ce chyba oszala\u0142, rezygnuj\u0105c z wielkiego przemys\u0142u na rzecz zaszycia si\u0119 w dziczy.<\/p>\n

\"zz<\/a>Janusz \u017burakowski przesta\u0142 wzbija\u0107 si\u0119 ponad ziemi\u0119, lecz nie wygas\u0142a w nim mi\u0142o\u015b\u0107 do samolot\u00f3w i pasja konstruktora. Sp\u0119dza\u0142 d\u0142ugie godziny na budowaniu skomplikowanych maszyn, kojarz\u0105cych si\u0119 ze statkami powietrznymi. Skonstruowa\u0142, mi\u0119dzy innymi, skuter \u015bnie\u017cny nap\u0119dzany silnikiem volkswagena, kt\u00f3ry – jak powiedzia\u0142 jego syn, George – wygl\u0105da\u0142 niczym samolot bez skrzyde\u0142, i 20-stopowej d\u0142ugo\u015bci \u017caglowiec z gigantycznym \u017caglem do z\u0142udzenia przypominaj\u0105cym skrzyd\u0142o samolotu. W miar\u0119 za\u015b wzrostu zainteresowania histori\u0105 “Arrow”, spragnieni wiadomo\u015bci o jej dziejach ludzie zacz\u0119li zwraca\u0107 si\u0119 do niego, by uzyska\u0107 informacje z pierwszej r\u0119ki – nauczyciele i uczniowie, kadeci i piloci zasypywali go telefonami i listami, pragn\u0105c nawi\u0105za\u0107 kontakt z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry jako pierwszy wzbi\u0142 si\u0119 ni\u0105 w powietrze.<\/p>\n

\"zz<\/a>Zas\u0142ugi Janusza \u017burakowskiego nie zosta\u0142y zapomniane. W 1973 r. zosta\u0142 cz\u0142onkiem Canada’s Hall of Fame. W 1996 r. Kr\u00f3lewska Mennica Kanadyjska wybi\u0142a dwudziestodolarowe monety z jego profilem dla upami\u0119tnienia lotu CF-100, w czasie kt\u00f3rego zosta\u0142a przekroczona pr\u0119dko\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku.<\/p>\n

W rok p\u00f3\u017aniej, Western Canada Museum nada\u0142a mu zaszczytny tytu\u0142 Pioniera Lotnictwa Kanadyjskiego, za\u015b w roku 2000 nazwano jego imieniem Canadian Flight Test Centre Building w Cold Lake w Albercie. Najwi\u0119ksz\u0105 jednak niespodziank\u0119 zgotowano mu w ubieg\u0142ym roku na ontaryjskich Kaszubach. 26 lipca 2003 ma\u0142e miasteczko Barry’s Bay uhonorowa\u0142o swego najs\u0142awniejszego obywatela, dedykuj\u0105c mu park i maj\u0105ce powsta\u0107 w przysz\u0142o\u015bci muzeum. W parku tym stoj\u0105 obok siebie jego pomnik i model “Arrow”. S\u0105siedzi pa\u0144stwa \u017burakowskich zebrali na ten cel ponad 100 tys. Dolar\u00f3w, a obecnie zbieraj\u0105 fundusze na wybudowanie obok muzeum.<\/p>\n

\"zz<\/a>Na otwarcie Parku Janusza \u017burakowskiego przyby\u0142o wielu znakomitych go\u015bci krajowych i zagranicznych. Obecny by\u0142 ambasador Polski, cz\u0142onkowie si\u0142 zbrojnych Kanady, Polski, Rumunii, Czech, starzy przyjaciele “\u017bury” oraz t\u0142umy jego wielbicieli. Poniewa\u017c za\u015b by\u0142 on bohaterem trzech narod\u00f3w, odegrano trzy hymny – polski, angielski i kanadyjski. Podczas uroczysto\u015bci pad\u0142o pod adresem “\u017bury” wiele s\u0142\u00f3w gor\u0105cego uznania.<\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0105c organizatorom i wszystkim zgromadzonym, powiedzia\u0142, i\u017c “nie zas\u0142uguje na to” i pragnie “dedykowa\u0107 park tysi\u0105com wspania\u0142ych Kanadyjczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zbudowali ten znakomity samolot i pomogli uczyni\u0107 Kanad\u0119 \u015bwiatowym liderem na polu technologii lotniczej.” Jego skromno\u015b\u0107 wprawi\u0142a uczestnik\u00f3w ceremonii w zdumienie.<\/p>\n

Janusz \u017burakowski od dawna zmaga\u0142 si\u0119 ze straszliw\u0105 chorob\u0105 – rakiem, ale do ko\u00f1ca zachowa\u0142 zmys\u0142 humoru, bystro\u015b\u0107 umys\u0142u, wiar\u0119 w ludzi i ich nieprzezwyci\u0119\u017cone pragnienie tworzenia.<\/p>\n

\"zz<\/a>“Premier i jego domniemani eksperci mieli nadziej\u0119, \u017ce imi\u0119 “Avro Arrow” zniknie na zawsze i ulegnie zapomnieniu, a sta\u0142o si\u0119 odwrotnie. Ka\u017cdego roku przybywa ludzi, kt\u00f3rzy wracaj\u0105 pami\u0119ci\u0105 do niej i chc\u0105 si\u0119 jak najwi\u0119cej o niej dowiedzie\u0107. Sta\u0142a si\u0119 legend\u0105 Kanady. Nie mo\u017cna zniszczy\u0107 wszystkiego.” – powiedzia\u0142 w rozmowie z reporterem “The Independent”, Billem Tophamem. “Rz\u0105dy i pochodnie mog\u0105 zniszczy\u0107 samolot, ale nie s\u0105 w stanie zniszczy\u0107 nadziei i aspiracji, ani mocy ducha ch\u0119ci poznania. W sercach ludzkich marzenie \u017cyje nadal.”<\/p>\n

9 lutego 2004r. pu\u0142kownik Janusz \u017burakowski odszed\u0142 na zawsze. Pochowany zosta\u0142 tam, gdzie sp\u0119dzi\u0142 40 lat swego \u017cycia \u2013 miasteczku na ontaryjskich Kaszubach, Barry\u2019s Bay.<\/p>\n

El\u017cbieta Szlachetka<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po\u0142o\u017cona oko\u0142o 25 km na zach\u00f3d od kaszubskiego Wilna wioska Barry\u2019s Bay, za\u0142o\u017cona w drugiej po\u0142owie XIX wieku przez polskich i irlandzkich osadnik\u00f3w, szczyci si\u0119 nie tylko swymi pionierskimi korzeniami…<\/p>\n","protected":false},"author":4585,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[339,6],"tags":[],"class_list":["post-61315","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odkrywanie-kanady","category-series"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4585"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61315"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61328,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61315\/revisions\/61328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}