{"id":897,"date":"2019-02-04T03:55:49","date_gmt":"2019-02-04T03:55:49","guid":{"rendered":"http:\/\/grazyna-tallar-bejsment.patatay.com\/?p=897"},"modified":"2019-02-04T03:55:49","modified_gmt":"2019-02-04T03:55:49","slug":"relacje-emocjonalne-artysty-i-widza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2019\/02\/04\/relacje-emocjonalne-artysty-i-widza\/","title":{"rendered":"Relacje emocjonalne artysty i widza"},"content":{"rendered":"

Jest to blog, nad kt\u00f3rym najd\u0142u\u017cej zastanawialam si\u0119 od czego zacz\u0105\u0107? Od nas\u0142awniejszych artyst\u00f3w, chronologicznie czy od rankingu obraz\u00f3w najbardziej emocjonalnych? A mo\u017ce jednak od najsilniejszych emocji? Jak\u0105kolwiek struktur\u0119 wybior\u0119 i tak b\u0119dzie ona subiektywna, gdy\u017c tak jak mamy opracowania na temat nastroj\u00f3w i emocji artyst\u00f3w podczas tworzenia, tak odbi\u00f3r widza zale\u017cy od wielu czynnikow.
\nNa pewno wa\u017cny b\u0119dzie nasz nastr\u00f3j tego dnia, bardzo istotna b\u0119dzie wiedza na temat historii sztuki, czas\u00f3w w kt\u00f3rym dzie\u0142o powsta\u0142o, gdy\u017c znaj\u0105c okoliczno\u015bci i histori\u0119 kompozycji, zupe\u0142nie inaczej oceniamy ka\u017cdy fragment aktu artysty. Daje to nam mo\u017cliwo\u015bc g\u0142\u0119bszego prze\u017cycia zar\u00f3wno intelektualnego, jak i emocjonalnego.<\/strong> Widzimy wtedy zdecydowanie wi\u0119cej, ni\u017c tylko kolory i kszta\u0142ty; widzimy oczami i dusz\u0105, a czasami prze\u017cywamy intensywniej, ni\u017c sam autor kreacji chcia\u0142 nam to przekaza\u0107.
\nDla mnie takim przyk\u0142adem u\u015bwiadomionego (a pocz\u0105tkowo nieu\u015bwiadomionego) odbioru sztuki<\/strong> jest obraz Untitled (Red) <\/a>Marka Rothko (1903-1970), ameryka\u0144skiego malarza, pochodzenia rosyjsko-\u017cydowskiego, kt\u00f3ry sam odmawia\u0142 przynale\u017cno\u015bci do jakiegokolwiek ruchu artystycznego, lecz generalnie jest zaliczany do abstrakcyjnego ekspresjonizmu.[1]
\nKiedy po raz pierwszy zetkn\u0119\u0142am si\u0119 z tym obrazem, moje zdumienie nie mia\u0142o granic, jak mo\u017cna p\u0142aszczyzn\u0119 o kolorze czerwonym (jak mi si\u0119 wydawa\u0142o z ma\u0142o zauwa\u017calnycm lekkim zr\u00f3\u017cnicowaniem odcienia), nazwa\u0107 wielkim dzie\u0142em sztuki. Nie widzia\u0142am w tym dziele nic zachwycaj\u0105cego. Je\u015bli mam nazwa\u0107 to uczucie, to raczej by\u0142o to uczucie rozczarowania na pograniczu z buntem.\u00a0<\/strong>Jest to obraz z 1956 roku Bez tytu\u0142u (Czerwony) obecnie wystawiony w Melbourne, Australii.
\nWtedy nie rozumia\u0142am, \u017ce prace Rothko maj\u0105 tworzy\u0107 nieustannie fizyczne doznania, zmieniaj\u0105c percepcje wizualne. Nie interesowa\u0142am si\u0119 na tyle sztuk\u0105, aby poj\u0105\u0107 wn\u0119trze tej kompozycji. Wielkie, nieoprawione, nasycone kolorami p\u0142\u00f3tna Rothko, mia\u0142y za zadanie przyci\u0105gn\u0105\u0107 widza poprzez pulsowanie jednego lub kilku kolor\u00f3w, prosz\u0105c go, aby zatrzyma\u0142 si\u0119 na chwil\u0119 i przyjrza\u0142 wewn\u0119trznej przestrzeni obrazu.
\nTutaj artysta zanurzy\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie w eksploracj\u0119 koloru czerwonego, jednego z najbardziej ekspresyjnych spo\u015br\u00f3d podstawowych kolor\u00f3w. Ta kompozycja jest abstrakcj\u0105. Kwadraty s\u0105 uszeregowane w sztywny wz\u00f3r z odmianami czerwonych odcieni. By\u0107 mo\u017ce we wczesnym okresie Rothko podejrzewa\u0142, \u017ce trudno niekt\u00f3rym b\u0119dzie zrozumie\u0107 jego sztuk\u0119 i dltaego twierdzi\u0142, \u017ce nie ma czego\u015b takiego, jak malowanie o niczym.\u00a0Sam artysta przez ca\u0142e \u017cycie utrzymywa\u0142, \u017ce obrazy te s\u0105 ca\u0142kowicie wolne od narracji. Nie mo\u017cna jednak nie zastanawia\u0107 si\u0119, czy lista odniesie\u0144 mo\u017ce by\u0107 odkodowana ze wzgl\u0119du na ekspresyjn\u0105 palet\u0119, czy te\u017c imponuj\u0105cy rozmiar lub prawie totemiczny zarys kwadrat\u00f3w. Dla artysty to dzie\u0142o jest wa\u017cne, tragiczne, ponadczasowe. Dla mnie to by\u0142 tylko kolor na pewno nios\u0105cy energi\u0119,<\/strong> ale nie wywo\u0142ywa\u0142 we mnie takich emocji, kt\u00f3rych oczekiwa\u0142 jego tw\u00f3rca.
\nSam artysta, schowany\u00a0 g\u0142\u0119goko w swojej pod\u015bwiadomo\u015bci, wierzy\u0142, \u017ce sztuka jest najsilniejsz\u0105 form\u0105 komunikacji. \u201eLudzie, kt\u00f3rzy szlochaj\u0105<\/strong> przed moim obrazem, prze\u017cywaj\u0105 dok\u0142adnie to samo, co ja prze\u017cywa\u0142em maluj\u0105c ten obraz\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Rothko. Ja tamtego dnia patrz\u0105c na obraz by\u0142am daleka od wielkich wznios\u0142ych uczu\u0107, a na pewno daleka od p\u0142aczu.
\nGrupa artyst\u00f3w z tego okresu uwa\u017ca\u0142a sztuk\u0119 za przygod\u0119 w nieznanym \u015bwiecie. Twierdzili, \u017ce tylko Ci j\u0105 poznaj\u0105, kt\u00f3rzy podejmuj\u0105 ryzyko. Ten punkt widzenia zainspirowa\u0142 mnie do bli\u017cszego zg\u0142\u0119bienia tego zjawiska. Po kilku lekturach i wystawach faktycznie inaczej odbieram sztuk\u0119, a szczeg\u00f3lnie przytoczony przyk\u0142ad obrazu Czerwony. S\u0142ynne stwierdzenie Rothko, \u017ce \u201eobraz nie jest dzie\u0142em o emocjacvh, to jest prze\u017cycie tych emocji\u201d[2] zach\u0119ci\u0142o mnie do sp\u0119dzenia wi\u0119cej czasu przed tym obrazem.
\nBardzo mnie interesowa\u0142 m\u00f3j stan emocjonalny wywo\u0142any d\u0142u\u017csz\u0105 i \u015bwiadom\u0105 obserwacj\u0105. Najpierw odczu\u0142am, \u017ce kolor czerwony na tak du\u017cej p\u0142aszczy\u017anie jakby usun\u0105\u0142 barieri\u0119 pomi\u0119dzy mn\u0105, a p\u0142\u00f3tnem. Mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce stawa\u0142am si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 koloru, \u017ce wtapiam si\u0119 w obraz, ale ci\u0105gle nie mia\u0142am wra\u017cenia, \u017ce wywo\u0142uje we mnie tragiczne odczucia. Je\u015bli ju\u017c to pozytywne na pograniczu neutralno\u015bci. <\/strong>W owej chwili nie odczuwa\u0142am tego samego, co artysta w momencie tworzenia swojego magnum opus.
\nAle po kilku latach, mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 zobaczy\u0107 dwa r\u00f3zne spektakle teatralne o Marku Rothko, w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cych miastach. I to by\u0142o dla mnie zaskakuj\u0105ce, jak diametralnie zmieni\u0142 si\u0119 m\u00f3j odbi\u00f3r tego samego obrazu. Wi\u0119cej informacji o wn\u0119trzu i filozofii artysty, jego emocjonalne zmagania egzystencjalne i tragiczna samob\u00f3jcza \u015bmier\u0107 ju\u017c nigdy nie pozwoli\u0142y mi przej\u015b\u0107 ko\u0142o tego obrazu i innych jego dzie\u0142 – bez silnych wra\u017ce\u0144. Nagle odkry\u0142am, \u017ce razem z warstwami koloru nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 warstwy emocji i g\u0142\u0119bokie wzruszaj\u0105ce do\u015bwiadczenie. Ka\u017cdy kszta\u0142t jakby zaprasza\u0142 do wielo\u015bci skojarze\u0144. \u015awiat, \u015bwiadomo\u015b\u0107 i wyobra\u017ania jakby unosi\u0142y si\u0119 nade mn\u0105.<\/strong> Wtedy zda\u0142am sobie spraw\u0119, jak by\u0142am poruszona i emocjonalnie poj\u0119\u0142am, \u017ce dla Rothko tre\u015bci\u0105 sztuki s\u0105 emocje. Wed\u0142ug niego zadaniem artysty jest stworzenie obiektu, kt\u00f3ry wznieci nami\u0119tno\u015bci, intensywne pragnienia<\/strong> dla pewnych uczu\u0107 lub odczuwanych stan\u00f3w. Subtelno\u015bci \u017cycia codziennego s\u0105 wyra\u017cane przez kolor i przestrze\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 wyra\u017ca\u0107 takie emocje jak tragedia, czy ekstaza.<\/strong>
\nDla Rothko obraz jest dramatem, a kszta\u0142t aktorem. Osi\u0105gn\u0105\u0142 to poprzez coraz bardziej abstrakcyjne kompozycje, pozbawione rozpoznawalnych znacznik\u00f3w \u015bwiata zewn\u0119trznego. Pozostawi\u0142 tak\u017ce swoje obrazy bez tytu\u0142u, pozwalaj\u0105c widzom reagowa\u0107 na formy, kt\u00f3re je wype\u0142nia\u0142y. Dlatego artysta radzi\u0142, \u017ce najlepiej jest ogl\u0105da\u0107 jego obrazy z odleglo\u015bci kolo 45 cm.. “By\u0107 mo\u017ce zdominuj\u0105 pole widzenia widza, a tym samym stworz\u0105 uczucie kontemplacji i transcendencji<\/strong>“, jak sugeruje to Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Dla Rothko p\u0142\u00f3tna bez ramek mia\u0142y tworzy\u0107 wra\u017cenie zcalenia widza, p\u0142\u00f3tna i \u015brodowiska. Ten aspekt emocjonalnego zaanga\u017cowania artysty z widzem mia\u0142 kluczowe znaczenie dla poszukiwania przez Rothko znaczenia w abstrakcji. Jak powiedzia\u0142 Seldenowi Rodmanowi w wywiadzie opublikowanym w 1957 roku: “Interesuje mnie tylko wyra\u017canie podstawowych ludzkich emocji – tragedii, ekstazy, zag\u0142ady<\/strong>.
\nSprzedaj\u0105c prywatnym osobom ze swojego studia, Rothko analizowa\u0142 ich reakcje na obrazy; musieli zda\u0107 test, o kt\u00f3rym nie wiedzieli, \u017ce bior\u0105 w nim udzia\u0142. Je\u015bli im si\u0119 nie uda\u0142o, wr\u00f3cili do dom\u00f3w z pustymi r\u0119kami, niezale\u017cnie od wielko\u015bci portfela.
\nStoj\u0105c dobr\u0105 chwil\u0119 przed p\u0142\u00f3tnem, w pewnym momencie zauwa\u017cy\u0142am nak\u0142adaj\u0105ce si\u0119 bloki pigmentu, kt\u00f3re zdawaly si\u0119 by\u0107 w ruchu, jak k\u0142\u0119bi\u0105ce si\u0119 poszarpane chmury. Czu\u0142o si\u0119 narastaj\u0105ce napi\u0119cie w oczekiwaniu, \u017ce za chwil\u0119 wydarzy si\u0119 co\u015b wa\u017cnego. To by\u0142 dla mnie zupelnie nowy, du\u017co g\u0142\u0119bszy kontakt ze sztuk\u0105.
\nRothko by\u0142 jednym z najbardziej znanych artyst\u00f3w ameryka\u0144skich. G\u0142\u0119boko mi zapad\u0142y w pami\u0119ci jego s\u0142owa, kiedy zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do swojego asystenta: “Jest tylko jedna rzecz, kt\u00f3rej si\u0119 l\u0119kam<\/strong> w \u017cyciu, przyjacielu … Pewnego dnia czarna po\u0142knie czerwie\u0144”\u00a0W 1970 roku, w ch\u0142odny poranek 25 lutego, cia\u0142o malarza, Marka Rothko, znaleziono w jego przepastnym studiu na Manhattanie. Mia\u0142 66 lat.
\nTak wi\u0119c, faktycznie uwa\u017cam, \u017ce warto zg\u0142\u0119bia\u0107 wiedz\u0119 o artystach i ich \u017cyciu oraz zapoznawa\u0107 si\u0119 z okresem, w kt\u00f3rym tworzyli swoje dzie\u0142a, gdy\u017c wtedy mo\u017cemy odkry\u0107 ich wielowymiarowo\u015b\u0107 emocjonaln\u0105. A poprzez przebywanie ze sztuk\u0105 nie tylko rozwijamy wyobra\u017ani\u0119 i kreatywno\u015b\u0107, ale przede wszystkim odkrywamy siebie i uniwersalny sens \u017cycia.
\nGra\u017cyna Tallar, autorka ostatnio wydanej ksi\u0105\u017cki Zbuduj swoje szcz\u0119\u015bcie. Vademecum \u017cycia spe\u0142nionego\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/em><\/a>
\n\u00a0<\/em>www.eqtrainer.ca<\/a>
\n[1]Ekspresjonizm abstrakcyjny<\/strong>\u00a0(szko\u0142a nowojorska) to ruch artystyczny kszta\u0142tuj\u0105cy si\u0119 w malarstwie ameryka\u0144skim w latach 40. XX wieku pod wp\u0142ywem nowoczesnego malarstwa europejskiego. Uznawany za pierwszy czysto ameryka\u0144ski ruch o \u015bwiatowym znaczeniu, stawiaj\u0105cy Nowy Jork w centrum \u015bwiata sztuki.
\n[2] Pismo Life,<\/em> 1959 rok<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jest to blog, nad kt\u00f3rym najd\u0142u\u017cej zastanawialam si\u0119 od czego zacz\u0105\u0107? Od nas\u0142awniejszych artyst\u00f3w, chronologicznie czy od rankingu obraz\u00f3w najbardziej emocjonalnych? A mo\u017ce jednak od…<\/p>\n","protected":false},"author":45,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-897","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/45"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=897"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/897\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}