{"id":911,"date":"2019-03-04T02:37:26","date_gmt":"2019-03-04T02:37:26","guid":{"rendered":"http:\/\/grazyna-tallar-bejsment.patatay.com\/?p=911"},"modified":"2019-03-04T02:37:26","modified_gmt":"2019-03-04T02:37:26","slug":"sztuka-i-emocje-edvard-munch-1863-1944-krzyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2019\/03\/04\/sztuka-i-emocje-edvard-munch-1863-1944-krzyk\/","title":{"rendered":"Sztuka i emocje: Edvard Munch (1863-1944) Krzyk"},"content":{"rendered":"

Krzyk<\/em>, ikoniczna praca norweskiego malarza Muncha, jest sztandarowym przyk\u0142adem niewidocznej, jednak\u00a0 dynamicznej interakcji pomi\u0119dzy artyst\u0105 i widzem. Silne emocje przenikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie i nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 jedna na drug\u0105, na pewno z nieoboj\u0119tnym odbiorem widza. W subtelniejszej analizie mo\u017cemy mie\u0107 r\u00f3\u017cne interpretacje, ale jako pierwsze wra\u017cenie, wszyscy odczuwamy jednakowo, bez wzgl\u0119du na wiek, kultur\u0119 czy epok\u0119 – przera\u017cenie postaci na obrazie. I nie sama posta\u0107 tutaj jest wa\u017cna tylko w\u0142a\u015bnie emocje. Obraz sk\u0142ada si\u0119 ze zniekszta\u0142conych figur i przesadnych kolor\u00f3w, tworz\u0105c poczucie niepokoju i alienacji. Krzyk jest manifestacj\u0105 wewn\u0119trznego g\u0142osu Muncha.
\nhttp:\/\/www.eqtrainer.ca\/edvard-munch-scream-1893\/<\/a>
\nPosta\u0107 na pierwszym planie jest pozbawiona ludzkich cech, bezp\u0142ciowa, amorficzna, a dalsze postacie w tle wyra\u017caj\u0105 przestrze\u0144 i dystans. Kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce aby lepiej zrozumie\u0107 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Muncha, nale\u017cy pojecha\u0107 do Norwegii. Tam te\u017c, na wzg\u00f3rzach Oslo (Kristiania Fjord Valhallveien Ekeberg Hill), pewnego popo\u0142udnia Munch spacerowa\u0142 z kolegami, kiedy nagle spojrzal na krwisto czerwone zachodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce, kt\u00f3re kolorem nie tylko wype\u0142ni\u0142o niebo, ale te\u017c ca\u0142y horyzont. Munch w tamtej chwili poczu\u0142 przera\u017cenie, strach przepe\u0142ni\u0142 nie tylko jego dr\u017c\u0105ce cia\u0142o, ale i \u00a0ca\u0142e jego jestestwo. Strach panuje\u00a0 wok\u00f3\u0142: wewn\u0105trz i na zewn\u0105trz. Munch mia\u0142 wra\u017cenie, \u017ce to ze wszystkich stron krzyczy natura i k\u0142opotliwa czarna strona duszy ludzkiej. Tak te\u017c nazwa\u0142 pierwsz\u0105 wersj\u0119 tego obrazu Krzyk natury (Der Schrei der natur), <\/em>namalowany w 1893 roku.
\nMuncha od najm\u0142odszych lat otacza\u0142y choroby, wariactwo i \u015bmier\u0107. Edvard by\u0142 drugim dzieckiem z pi\u0119ciorga dzieci pa\u0144stwa Munch. Kiedy uko\u0144czy\u0142 rok, jego rodzice przenie\u015bli sie do Kristanii, obecnej stolicy Norwegii \u2013 Oslo.\u00a0 Kiedy mia\u0142 pi\u0119\u0107 lat umar\u0142a jego matka, wkr\u00f3tce potem siostra. Ojciec, wojskowy lekarz, zaj\u0119ty prac\u0105, nie bardzo wiedzia\u0142, jak sobie radzi\u0107 z dzie\u0107mi. Wieczorami, przed snem opowiada\u0142 maluchom straszne historie, mro\u017c\u0105ce krew w \u017cy\u0142ach, co mialo wp\u0142yw na wra\u017cliw\u0105 osobowo\u015b\u0107 Edvarda. Prze\u017cycia zwi\u0105zane z wczesnym odej\u015bciem bliskich zawa\u017cy\u0142y na rozwoju duchowym i artystycznym malarza. Dlatego te\u017c w tw\u00f3rczo\u015bci Muncha zauwa\u017camy cz\u0119ste motywy choroby i mrocznej \u015bmierci.
\nEdvardem zaj\u0119\u0142a si\u0119 jego ciotka, KarenBj\u00f8lstad, kt\u00f3ra amatorsko malowala obrazy i wp\u0142yn\u0119\u0142a na zainteresowania ch\u0142opca. W wieku siedemnastu lat Munch wst\u0105pi\u0142 do Akademii Sztuki, gdzie jego mentorem zosta\u0142 znany rze\u017abiarz \u2013 Julius Middelthun. Munch zainteresowa\u0142 si\u0119 naturalistami. Do\u0142\u0105czy\u0142 do awangardowego ruchu zwanego Christiania Bohemia. Jednak jego wczesne prace by\u0142y krytykowane. W 1885 Munch przyby\u0142 do Pary\u017ca. I chocia\u017c by\u0142 tam kr\u00f3tko, to jednak rewolucyjny impresjonizm wywar\u0142 na nim istotne wra\u017cenie. Po powrocie do Norwegii Munch zmieni\u0142 spos\u00f3b uzycia p\u0119dzla na swobodniejszy \u00a0i zacz\u0105\u0142 uzywa\u0107 bardziej subtelnych kolor\u00f3w. Zosta\u0142 wtedy og\u0142oszony jedynym impresjonist\u0105 Norwegii. Jednak nastr\u00f3j artysty pozosta\u0142 melancholijny i smutny.
\nPo zorganizowaniu wlasnej wystawy (110 prac) wkr\u00f3tce Munch otrzymal stypendium w Pary\u017cu, gdzie rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w 1889 roku. Jednak zbyt konserwatywna atmosfera szko\u0142y spowodowala, \u017ce po czterch miesi\u0105cach Munch opu\u015bcil akademi\u0119. W tym czasie zainteresowaly go prace Pisarro, Monet oraz post-impressionisty George Seurata. Munch zacz\u0105\u0142 stosowa\u0107 w swoich obrazach technik\u0119 kropkowania.
\nJeszcze wi\u0119kszy wp\u0142yw wywar\u0142 na Muncha Paul Gaugin z jego dekoracyjnymi elementami i sp\u0142aszczonymi formami wczesnego symbolizmu oraz ekspresja Van Gogha, kt\u00f3rego wp\u0142yw wyra\u017anie wida\u0107 w obrazie Krzyk<\/em>. Tak du\u017co r\u00f3\u017cnych wp\u0142yw\u00f3w nie pozwala\u0142o Muncha zakwalifikowa\u0107 do \u017cadnej konkretnej grupy. Munch mia\u0142 ogromne trudno\u015bci w realcjach mi\u0119dzyludzkich, by\u0142 alkoholikiem i na\u0142\u00f3g ten powodowal cz\u0119ste za\u0142amania nerwowe. Sam twierdzi\u0142, \u017ce od wczesnego dzieci\u0144stwa towarzyszy\u0142y mu trzy czarne anio\u0142y, kt\u00f3re mia\u0142y odzwierciedlenie w jego malarstwie.
\nNie czu\u0142 si\u0119 \u00a0zrozumiany przez Pary\u017c i wyjecha\u0142 do Niemiec, gdzie odnosi\u0142 wielkie sukcesy. Wtedy w 1893 powsta\u0142 najs\u0142awniejszy jego obraz Krzyk<\/em>.
\nTo nie jest krzyk jednego cz\u0142owieka, to jest tragedia ca\u0142ego czlowiecze\u0144stwa. Udr\u0119ka I bole\u015b\u0107 o ogromnych wymiarach. Cz\u0142owiek w pu\u0142apce, niemaj\u0105cy kontroli nad tym, co si\u0119 dzieje dooko\u0142a.\u00a0 Linie balustrady s\u0105 symbolem pu\u0142apki, nie ma z niej ucieczki – to pu\u0142apka \u017cycia. Egzystencjalny horror.
\nPierwszy raz widzia\u0142am ten obraz w podr\u0119czniku szkolnym mojej najbli\u017cszej przyjaci\u00f3\u0142ki, kt\u00f3ra interesowala si\u0119 sztuk\u0105 i wybiera\u0142a si\u0119 na studia architektoniczne. Mialam wtedy 16 lat. Obraz zrobi\u0142 na mnie ogromne wra\u017cenie, chocia\u017c wtedy niewiele wiedzialam o jego tw\u00f3rcy, czy historii sztuki. Niemniej ten moment pami\u0119tam do dzi\u015b. Dla mnie to by\u0142 terror samotnej osoby. Nie widzia\u0142am przez wiele nast\u0119pnych lat dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3re by mnie tak poruszy\u0142o emocjonalnie, jak ten obraz. Czu\u0142am ten b\u00f3l i cierpienie, tylko wtedy nie rozumia\u0142am, \u00a0\u017ce to by\u0142o cierpienie nie tylko postaci na obrazie, ale i wielkie udr\u0119czenie artysty. W mojej percepcji wszystko by\u0142o ciemne, nie dotar\u0142y do mojej pod\u015bwiadomo\u015bci czerwienie, czy kolor pomara\u0144czowy. Moje oczy by\u0142y \u201ewlepione\u201d w otwarte usta krzycz\u0105cej duszy. Kontrast kolor\u00f3w, ich ostro\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bia, opisywana przez krytyk\u00f3w sztuki, dla mnie nie istnia\u0142y. Uczucie udr\u0119ki i alienacji, wydobywaj\u0105ce si\u0119 z tego krzyku, spowodowa\u0142o, \u017ce w mojej pami\u0119ci zapisaly si\u0119 dwa kolory: br\u0105zowy i czarny.
\nObecnie, ju\u017c po obejrzeniu kilku wersji tego obrazu (o nich i ich historii mo\u017cna napisa\u0107 oddzielny blog), jeszcze bardziej wstrz\u0105sa mn\u0105 ta scena, gdy\u017c znam dramat \u017cycia artysty i rozumiem symbole w nim zawarte. Teraz \u201es\u0142ysz\u0119\u201d g\u0142o\u015bny, nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 krzyk natury. Co ciekawe, krzyk osoby na pierwszym planie uwa\u017canej za artyst\u0119, nie jest jej krzykiem. Zamiast krzycze\u0107, posta\u0107 pr\u00f3buje si\u0119 uchroni\u0107 si\u0119 przed krzykiem natury, a wyrazem tego aktu s\u0105 r\u0119ce przylo\u017cone do uszu. Chocia\u017c moja pocz\u0105tkowa interpretacja by\u0142a inna, to odbi\u00f3r emocjonalny pozosta\u0142 ten sam. T
\nDzisiaj widz\u0119 wyra\u017anie krwawe chmury i charakterystyczne linie: trzy d\u0142ugie proste w perpektywie i w poziome \u2013 faliste. Wydaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142am obecna przy ka\u017cdej, stawianej przez Muncha, kresce. Ka\u017cda z nich to wyryta emocja, to manifestacja ludzkiego \u017cycia, natury i samego artysty.
\nSztuka Muncha opiera si\u0119 na paradoksie, jego tematyka dotyczy\u0142a “zjednoczenia i separacji, \u015bmierci i regeneracji, po\u017c\u0105dania i winy, mi\u0142o\u015bci i utraty\u201d[1]. Jego obrazy wyra\u017caj\u0105 dramat samego \u017cycia, \u00a0g\u0142\u00f3wnie b\u00f3l i cierpienie natury ludzkiej. Munch porusza\u0142 si\u0119 miedzy rzeczywisto\u015bci\u0105 a traumatycznymi wizjami. Niemniej artysta wierzy\u0142, \u017ce te wszystkie m\u0119czarnie by\u0142y jego si\u0142ami nap\u0119dowymi. “Nie odrzuci\u0142bym mojej choroby, poniewa\u017c w mojej sztuce jest wiele rzeczy, kt\u00f3re jej zawdzi\u0119czam\u201d[2]. Munch pracowa\u0142 z r\u00f3znymi formami wyrazu, wielokrotnie badaj\u0105c te same tematy: malowanie, rysowanie, akwaforta, litografia, fotografia i drzeworyty.
\nKrzyk <\/em>symbolizuje l\u0119k wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka w dzisiejszym szalonym spo\u0142ecze\u0144stwie i, podobnie jak Mona Lisa, jest jednym z najcz\u0119\u015bciej reprodukowanych obraz\u00f3w na \u015bwiecie w r\u00f3\u017cnych stylach, formach i odmianach. Krzyk<\/em> nale\u017cy do najbardziej znanych obraz\u00f3w na \u015bwiecie i jest uwa\u017cany za arcydzie\u0142o ekspresjonizmu.
\n[1] HEARN, Michael Patrick (2006): \u201cEdvard Munch: The Modern Life of the Soul\u201d. Museum of Modern Art, New York 2006
\n[2]https:\/\/www.edvardmunch.org\/link.jsp
\n 
\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krzyk, ikoniczna praca norweskiego malarza Muncha, jest sztandarowym przyk\u0142adem niewidocznej, jednak\u00a0 dynamicznej interakcji pomi\u0119dzy artyst\u0105 i widzem. Silne emocje przenikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie i nak\u0142adaj\u0105 si\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":45,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-911","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/45"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=911"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/911\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}