{"id":923,"date":"2019-04-01T11:54:45","date_gmt":"2019-04-01T11:54:45","guid":{"rendered":"http:\/\/grazyna-tallar-bejsment.patatay.com\/?p=923"},"modified":"2019-04-01T11:54:45","modified_gmt":"2019-04-01T11:54:45","slug":"sztuka-i-emocje-wedrowiec-nad-morzem-mgly-caspar-david-friedrich-1774-1840","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/2019\/04\/01\/sztuka-i-emocje-wedrowiec-nad-morzem-mgly-caspar-david-friedrich-1774-1840\/","title":{"rendered":"Sztuka i emocje – W\u0119drowiec nad morzem mg\u0142y, Caspar David Friedrich (1774-1840)"},"content":{"rendered":"

Obraz tego niemieckiego malarza, zupe\u0142nie umkn\u0105\u0142 mojej uwadze w czasach m\u0142odo\u015bci. By\u0107 mo\u017ce nie by\u0142 on taki popularny w Polsce, ale obecnie w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej jest zaliczany do jednych z najs\u0142awniejszych dzie\u0142 epoki romantyzmu.
\nM\u00f3j pierwszy \u015bwiadomy kontakt z tym obrazem nast\u0105pi\u0142 kilkana\u015bcie lat temu na jednym ze wspania\u0142ych odczyt\u00f3w z historii sztuki, ju\u017c nie\u017cyj\u0105cego, Bryana Wylie. I pomimo, \u017ce nie wzbudzi\u0142 on we mnie zachwytu, kt\u00f3ry podzielam dzisiaj, to jednak trudno by\u0142o nie mie\u0107 refleksji typu melancholia, bezkres, osamotnienie. To by\u0142y moje pierwsze odczucia. Wtedy nie dostrzeg\u0142am metafory: g\u0142\u0119bi koncepcji filozofii i sensu \u017cycia. Ten obraz jest dla mnie \u015bwietnym przyk\u0142adem, jak nasz rozw\u00f3j osobisty i do\u015bwiadczenia \u017cyciowe wp\u0142ywaj\u0105 na odbi\u00f3r sztuki. Obecnie, jako senior, maj\u0105cy za sob\u0105 szereg do\u015bwiadcze\u0144 \u017cyciowych, rozumiem i doceniam wymow\u0119 tego dziela, i ka\u017cdy z nas w tej bezkresnej mgle i \u017cywiole fal morskich zobaczy siebie, swoje \u017cycie i …
\nW\u0119drowiec nad morzem mg\u0142y<\/a>
\n…dla jednych to b\u0119dzie symbol niepokoju, trud\u00f3w \u017cycia, problem\u00f3w nie do pokonania, mo\u017ce nawet walki o \u017cycie i udr\u0119czenia losem, dla innych – refleksja, co dalej? mo\u017ce nawet podsumowanie przesz\u0142o\u015bci i bardzo wa\u017cne podj\u0119cie decyzji na przysz\u0142o\u015b\u0107?
\nA o czym Ty pomy\u015bla\u0142e\u015b\/pomy\u015bla\u0142a\u015b patrz\u0105c na t\u0119 kopi\u0119 przygodny obserwatorze? Czy jest to spok\u00f3j wewn\u0119trzny, cho\u0107 odosobniony, czy te\u017c niepo\u017c\u0105dana samotno\u015b\u0107 i wyobcowanie? Ja czuj\u0119 w nim pewn\u0105 si\u0142\u0119, pewno\u015b\u0107 siebie i wiar\u0119 w podejmowanie s\u0142usznych wybor\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107, jednocze\u015bnie przy ca\u0142ej niedoskona\u0142o\u015bci i z\u0142o\u017cono\u015bci natury ludzkiej. Ten obraz pozwala mi na wyra\u017an\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u017cywio\u0142\u00f3w, kt\u00f3rymi obdarowuje nas \u017cycie, ale i akceptacj\u0119 pope\u0142niania b\u0142\u0119d\u00f3w. Widz\u0119 i czuj\u0119 niezwykle pozytywn\u0105 energi\u0119, dynamizm i witalno\u015b\u0107. Nabieram pewno\u015bci, \u017ce pokonam wszystko, co jest jeszcze przede mn\u0105.
\nMimo \u017ce widzimy samotnego m\u0119\u017cczyzn\u0119 na czubku ska\u0142y, patrz\u0105cego w nieprzyjazn\u0105 otch\u0142a\u0144 morza, nie odczuwam \u017cadnego odizolowania, wr\u0119cz przeciwnie czuj\u0119 sie cz\u0119\u015bci\u0105 mocnej natury i cz\u0119\u015bci\u0105 gatunku homo sapiens. Malarz zastosowa\u0142 tutaj \u015bwiadomie technik\u0119 wyeksponowania postaci, stoj\u0105cej do nas ty\u0142em, aby niepostrze\u017cenie widz, zaj\u0105\u0142 jego miejsce i wzrokiem i wszytkimi innymi zmys\u0142ami.
\nStoj\u0119, jak on, nieruchomo, podpieraj\u0105c si\u0119 lask\u0105, nagle czuj\u0119 niewidzialny wiatr, ocieraj\u0105cy si\u0119 o moje policzki i s\u0142ysz\u0119 u st\u00f3p k\u0142\u0119bi\u0105ce si\u0119 fale. W tle niebo wype\u0142nione bia\u0142ymi bufiastymi chmurami i zarysami szczyt\u00f3w g\u00f3rskich, ledwo widocznych przez mg\u0142\u0119. Kontempluj\u0119 bezmiar roztaczaj\u0105cy si\u0119 przede mn\u0105.
\nFriedrich w swoim malarstwie poza filozofi\u0105 \u017cycia wyra\u017ca tak\u017ce pewne polityczne o\u015bwiadczenia, koduj\u0105c je subtelnie, jak na przyk\u0142ad w stroju, kt\u00f3ry nosi posta\u0107. Jest to ubranie, kt\u00f3re nosili uczniowie w Niemczech podczas wojen o wyzwolenie, a zakazane przez \u00f3wczesny rz\u0105d w Niemczech. Przedstawiaj\u0105c posta\u0107 w tym stroju, artysta przeciwstawia si\u0119 nowemu rz\u0105dowi.
\nCaspar David Friedrich urodzil si\u0119 w 1774 w Greiswald, w protestanckiej rodzinie, na Pomorzu Ba\u0142tyckim, w dzisiejszych Niemczech. Matka i jego brat zmarli, kiedy Friedrich by\u0142 bardzo m\u0142ody i te prze\u017cycia odcisn\u0119\u0142y pietno w jego psychice. W latach 1794-1798 studiowa\u0142 on w Akademii Sztuki w Kopenhadze, jednej z najbardziej post\u0119powych szk\u00f3\u0142 artystycznych tamtych czas\u00f3w. Artysta interesowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce literatur\u0105 i filozofi\u0105. Po uko\u0144czeniu akademii, osiad\u0142 w Dre\u017anie i zosta\u0142 cz\u0142onkiem kr\u0119gu artystycznego i literackiego, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzili malarz Philipp Otto Runge i pisarze Ludwig Tieck i Novalis. Jego rysunki w sepii, zdoby\u0142y serce J.W. von Goethego. Pierwszy wa\u017cny obraz olejny Friedricha, Krzy\u017c w g\u00f3rach<\/em> (ok. 1807), przypiecz\u0119towa\u0142 jego dojrza\u0142y styl. Artysta zast\u0105pi\u0142 tradycyjn\u0105 symbolik\u0119 malarstwa religijnego inspiracj\u0105 zaczerpniet\u0105 z natury. Inne znane jego krajobrazy – to Morze Lodu<\/em>, kt\u00f3re odwo\u0142uje si\u0119 do ekspedycji polarnej Sir Williama Parry’ego. Jego prace opiera\u0142y si\u0119 na dok\u0142adnej obserwacji krajobrazu, zabarwinej atmosfer\u0105 wybrze\u017ca Ba\u0142tyku oraz z\u0142owrogich G\u00f3r Harzu.
\nW 1824 roku Friedrich zosta\u0142 profesorem Kr\u00f3lewskiej Drezde\u0144skiej Akademii Sztuki. Jedena\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej dozna\u0142 udaru, po kt\u00f3rym nigdy ju\u017c nie doszed\u0142 do siebie, a drugi udar w 1837 roku spowodowa\u0142 prawie ca\u0142kowity parali\u017c. Jego s\u0142awa mala\u0142a w czasie, gdy ruch romantyczny ust\u0119powal miejsca realizmowi. Przez d\u0142ugi czas jego prace zosta\u0142y zapomniane, dopiero na nowo odkry\u0142 go wiek XX.
\nTen obraz jest tak\u017ce \u015bwietnym przyk\u0142adem do om\u00f3wienia dw\u00f3ch wa\u017cnych aspekt\u00f3w podczas obcowania ze sztuk\u0105. Dotyczy to tak\u017ce rze\u017cb, instalacji, grafiki i fotografii. Jest to tzw. mocny punkt (focal point<\/em>). Miejsce, w kt\u00f3re patrz\u0105cy spogl\u0105da najpierw i gdzie znajduj\u0105 si\u0119 elementy najbardziej zwracaj\u0105ce uwag\u0119 oraz decyduj\u0105ce o tym, czy dzie\u0142o zatrzyma obserwatora na d\u0142u\u017cej, a przez to zainteresuje go tak\u017ce reszt\u0105 obrazu. Drugi aspekt \u2013 to punkt widzenia odbiorcy (point of view<\/em>). Powinni\u015bmy zastanowi\u0107 si\u0119, z kt\u00f3rego miejsca ogladamy dan\u0105 scen\u0119 i mocny punkt: z boku, z do\u0142u z lotu ptaka? W tym wypadku, m\u0119\u017cczyzna na skale jest naszym mocnym punktem, g\u0142\u00f3wnie poprzez ciemny kolor na pierwszym planie, a punkt widzenia mamy z do\u0142u, co r\u00f3wnie\u017c ma wp\u0142yw na to, gdzie i w jaki spos\u00f3b obraz jest wyeksponowany.
\nNa pierwszym planie m\u0142ody cz\u0142owiek stoi na skalistym urwisku plecami do widza. Jest owini\u0119ty ciemnozielonym p\u0142aszczem, trzyma lask\u0119 w prawej r\u0119ce. Ta pozycja tworzy anonimowo\u015b\u0107 postaci i w zwi\u0105zku z tym mo\u017ce reprezentowa\u0107 ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107. Razem z nim spogl\u0105damy na horyzont pokryty g\u0119stym morzem mg\u0142y. W \u015brodkowej cz\u0119\u015bci widzimy kilka grzbiet\u00f3w g\u00f3rskich, (ich szkice Friedrich zrobi\u0142 w Szwajcarii). Poprzez wie\u0144ce mg\u0142y na bocznych skarpach mo\u017cemy dostrzec zarysy drzew. W dalekiej odleg\u0142o\u015bci wyblak\u0142e g\u00f3ry wznosz\u0105 si\u0119 wpadaj\u0105c w nizinne r\u00f3wniny na wschodzie. Dalej, wszechobecna mg\u0142a rozci\u0105ga si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, mieszaj\u0105c si\u0119 z horyzontem i staj\u0105c si\u0119 nie do odr\u00f3\u017cnienia od wype\u0142nionego chmurami nieba.
\nNiekt\u00f3rzy znawcy uwa\u017caj\u0105[1], \u017ce obraz pokazuje, jak ma\u0142a jest ludzko\u015b\u0107 w kosmicznej skali i jak ma\u0142e szanse ma cz\u0142owiek w walce ze z\u0142owieszcz\u0105 natur\u0105. Wyra\u017ca\u0107 to maj\u0105 kolory. Obraz jest szary, z niewielk\u0105 wariacj\u0105 jasnych kolor\u00f3w, nadaj\u0105c mu ponur\u0105, niemal z\u0142owrog\u0105 atmosfer\u0119. Ska\u0142y, g\u00f3ry i mg\u0142a s\u0105 te\u017c szare, podczas gdy woda ma g\u0142\u0119boki b\u0142\u0119kit, rozchlapywanie fal jest szaro-bia\u0142e, co dodatkowo zwi\u0119ksza szaro\u015b\u0107. Niebo jest pochmurne, wi\u0119c te\u017c jest szare. Szerokie u\u017cycie szaro\u015bci ma na celu nadanie dwuznaczno\u015bci scenie i przesadzenie z mglisto\u015bci\u0105 tego obszaru. Jak to kto\u015b poetycko okre\u015bli\u0142: male\u0144ki brz\u0119k istnienia.
\nDla mnie jednak ten obraz nie jest taki szary, w mojej percepcji jasno\u015bc\u0107 rozbitych o ska\u0142y fal i mg\u0142y jest silniejsza od szaro\u015bci ska\u0142. G\u00f3ry, woda i niebo s\u0105 bardziej niebieskie ni\u017c szare. Jak widzimy, ka\u017cdy odbiera \u015bwiat, a szczeg\u00f3lnie sztuk\u0119, przetwarzaj\u0105c informacje poprzez swoj\u0105 osobowo\u015b\u0107, w\u0142asne do\u015bwiadczenia, wyobra\u017ani\u0119 i stan psychiczny w danej chwili.
\nObraz ten, sta\u0142 si\u0119 jednym z moich ulubionych dzie\u0142 sztuki, poniewa\u017c poza tym, \u017ce \u015bwietnie oddaje ducha romantyzmu, to jest dla mnie symbolem ludzko\u015bci poszukuj\u0105cej sensu \u017cycia, cz\u0142owieka \u015bwiadomego brutalno\u015bci natury, a jednocze\u015bnie przekonanego, \u017ce jest w stanie pokona\u0107 wiecej pezeszk\u00f3d ni\u017c mysli. Zmaganie si\u0119 cz\u0142owieka z morzem (fizyczne i metaforyczne) nawi\u0105zuje tak\u017ce do \u015bmia\u0142ego ducha podr\u00f3\u017cuj\u0105cych po morzu, kt\u00f3rzy badali nowe ziemie, podbijaj\u0105c natur\u0119, o\u015bmielaj\u0105c si\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 tam, gdzie nikt przedtem nie dotar\u0142.
\nI s\u0142usznie, obraz ten zosta\u0142 uznany za jedno z arcydzie\u0142 romantyzmu i jest najbardziej reprezentacyjny dla prac Friedricha. Obecnie znajduje si\u0119 w Niemczech, w muzeum sztuki Kunsthalle.
\n1] https:\/\/www.theartstory.org\/artist-friedrich-caspar-david-artworks.htm
\nAutorka ksi\u0105\u017cki Zbuduj swoje szcz\u0119\u015bcie. Vademecum \u017cycia spe\u0142nionego<\/em><\/a>
\n\u00a0<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obraz tego niemieckiego malarza, zupe\u0142nie umkn\u0105\u0142 mojej uwadze w czasach m\u0142odo\u015bci. By\u0107 mo\u017ce nie by\u0142 on taki popularny w Polsce, ale obecnie w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej…<\/p>\n","protected":false},"author":45,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-923","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/45"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=923"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/923\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bejsment.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}