Rakiety, atom i upadek rządu. Mało znana historia z North Bay
Rakiety, atom i upadek rządu. Mało znana historia z North Bay
Przez ponad 30 lat jeden z pocisków był eksponowany w parku Lee Park w North Bayjako jako pamiątka po czasach zimnej wojny.
Niewiele osób pamięta dziś, że niewielkie miasto North Bay w północnym Ontario znalazło się kiedyś w samym centrum jednego z największych politycznych sporów w historii Kanady. Wszystko za sprawą amerykańskich rakiet BOMARC, których rozmieszczenie wywołało ogólnokrajową debatę o broni jądrowej i przyczyniło się do upadku federalnego rządu.
Historia sięga końca lat 50., gdy premier John Diefenbaker zdecydował o anulowaniu programu Avro Arrow – zaawansowanego kanadyjskiego myśliwca przechwytującego. W zamian Kanada postanowiła zakupić od Stanów Zjednoczonych rakiety przeciwlotnicze BOMARC w ramach współpracy z NORAD.
Łącznie planowano rozmieszczenie 56 rakiet – połowy w pobliżu North Bay, a pozostałych w La Macaza w Quebecu. Problem polegał na tym, że system był w pełni skuteczny jedynie wtedy, gdy rakiety wyposażono w głowice nuklearne.
Gdy informacja ta wyszła na jaw, w Kanadzie rozpętała się gorąca debata. Zwolennicy argumentowali, że kraj musi wywiązać się ze swoich zobowiązań obronnych wobec sojuszników. Przeciwnicy podkreślali natomiast, że broń jądrowa nie powinna znajdować się na terytorium Kanady.
Para pocisków BOMARC podczas ćwiczeń.
Spór osiągnął punkt kulminacyjny podczas kryzysu kubańskiego w 1962 roku. Ponieważ Kanada nie zaakceptowała jeszcze głowic nuklearnych dla rakiet BOMARC, system nie mógł funkcjonować zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem właśnie w momencie największego napięcia między Wschodem a Zachodem.
Kontrowersje zaszkodziły również relacjom premiera Diefenbakera z prezydentem USA Johnem F. Kennedym i stały się jednym z głównych tematów kampanii wyborczej w 1963 roku. Ostatecznie liberałowie pod wodzą Lestera B. Pearsona przejęli władzę, deklarując gotowość do realizacji zobowiązań wobec NORAD. Jeszcze pod koniec 1963 roku głowice nuklearne trafiły do baz w North Bay i La Macaza.
Baza BOMARC w North Bay.
Choć rakiety BOMARC nigdy nie zostały użyte bojowo, przez lata pozostawały symbolem zimnowojennej rzeczywistości. Rozwój technologii międzykontynentalnych pocisków balistycznych sprawił jednak, że system szybko się zestarzał. Po podpisaniu przez premiera Pierre’a Trudeau układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej rozpoczęto jego wygaszanie, a ostatnie rakiety wycofano ze służby w 1972 roku.
Przez ponad 30 lat jeden z pocisków był eksponowany w parku Lee Park w North Bay jako pamiątka po czasach, gdy miasto znajdowało się na pierwszej linii zimnej wojny. Rakietę usunięto dopiero w 2009 roku z powodu postępującego zużycia i problemów z jej konserwacją.
Dziś historia rakiet BOMARC pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych rozdziałów kanadyjskiej historii politycznej i przypomnieniem, jak decyzje dotyczące obronności mogą wpływać nie tylko na bezpieczeństwo kraju, ale także na losy całych rządów.
Komentarze (1)