Nie zapomnieli o polskich zesłańcach. Pomnik w Reginie

Nie zapomnieli o polskich zesłańcach. Pomnik w Reginie

8 listopada na cmentarzu Riverside Memorial Park w Reginie odsłonięto nowy pomnik upamiętniający polskich weteranów i setki Polaków, którzy osiedlili się w Saskatchewan po przesiedleniu w wyniku wojny.

Miała zaledwie siedem lat, kiedy sowieccy żołnierze wtargnęli do jej rodzinnego domu w Polsce i kazali wszystkim natychmiast się spakować. Dziś Danuta Lukomski, znana w Kanadzie jako Donna, wciąż pamięta tamten zimowy poranek. Jej historia jest jedną z wielu, które upamiętnia nowy pomnik odsłonięty na cmentarzu Riverside Memorial Park w Reginie, w prowincji Saskatchewan.

Pomnik poświęcono około 200 polskim weteranom oraz setkom Polaków, którzy po II wojnie światowej znaleźli schronienie w Saskatchewan. Wielu z nich wcześniej przeżyło sowieckie deportacje, obozy pracy i wieloletnią tułaczkę.

Dwie godziny na opuszczenie domu

Był 10 lutego 1940 roku. Danuta mieszkała z rodzicami i trzema siostrami, gdy do drzwi zapukali uzbrojeni sowieccy żołnierze.

– Macie dwie godziny na spakowanie rzeczy. Zabierzcie jedzenie i ciepłe ubrania. Jeśli tego nie zrobicie, zdechniecie jak psy na ulicy – wspomina słowa jednego z nich.

Danuta Łukomski, po lewej, miała siedem lat, gdy do jej drzwi zapukali sowieccy żołnierze z dużymi karabinami i nakazali jej rodzinie opuścić dom w Polsce.

Na zewnątrz czekał zaprzężony w konie wóz. Rodzinę wepchnięto do środka, gdzie znajdowali się już inni deportowani. Żołnierze zamknęli drzwi.

– Nie wiedzieliśmy, dokąd nas zabierają – opowiada Lukomski.

Po tygodniach podróży rodzina dotarła w okolice Archangielska, na północy Rosji. Znalazła się wśród setek tysięcy Polaków wywożonych przez władze sowieckie do obozów pracy.

Warunki były dramatyczne. Deportowani mieszkali w wielkim baraku, spali na prowizorycznych posłaniach ze sklejki i musieli pracować, aby otrzymać jedzenie.

Posiłki składały się głównie z rybnej zupy, po której często chorowali. Danuta pamięta, jak przeszukiwała śmieci w poszukiwaniu obierek ziemniaczanych. Matka wykorzystywała je do przygotowania zupy.

– Umieraliśmy z głodu, a wszy dosłownie zjadały nas żywcem – wspomina.

Danuta Łukomski, 94 lata, siedzi w swoim domu w Reginie, trzymając zdjęcie swoje i swojego męża George’a, którego poznała wkrótce po przyjeździe do Reginy.

Rodzina spędziła w tych warunkach trzy lata. Ojciec Danuty zmarł.

Przez Afrykę do Saskatchewan

Szansa na opuszczenie Związku Sowieckiego pojawiła się wraz z tworzeniem polskiej armii. Rodzina trafiła następnie do kolejnych obozów dla uchodźców w Indiach i Afryce.

Danuta wspomina, że gdy miała 16 lat, do obozu w Afryce przybyli przedstawiciele kanadyjskich władz. Oferowali roczne kontrakty pracy osobom, które ukończyły 17 lat.

Lukomski, druga od lewej w pierwszej grupie, przed pociągiem, który był częścią jej podróży do Kanady po pobycie w kilku obozach dla uchodźców.

Dziewczyna tak bardzo pragnęła rozpocząć nowe życie, że podała nieprawdziwy wiek, aby zakwalifikować się do wyjazdu.

W 1949 roku dotarła do Kanady i rozpoczęła pracę na farmie w Abernethy w Saskatchewan. Później zamieszkała w Reginie, gdzie poznała przyszłego męża George’a. Wyszła za niego w wieku 19 lat.

Zbudowała rodzinę, której rozmiary dziś robią wrażenie: ma sześcioro dzieci, 16 wnucząt i 23 prawnucząt.

Pomnik dla tych, którzy przeżyli

Nowy monument powstał z inicjatywy Polish Canadian Cultural Club w Reginie.

Przewodniczący organizacji Bron Nurkowski wyjaśnia, że jego konstrukcja ma głęboką symbolikę.

Stal reprezentuje siłę polskich zesłańców, którzy przybyli do Kanady niemal bez żadnego majątku, a mimo to potrafili zbudować nowe życie. Okrągły kształt symbolizuje łączące ich więzi, wytrwałość oraz przywiązanie do rodziny i tradycji.

Nurkowski również pochodzi z rodziny dotkniętej sowieckimi represjami.

Jego ojciec Stefan miał 13 lat, gdy sowieccy żołnierze zabrali go z rodzinnej miejscowości na północ od Kijowa. Wraz z rodzicami i sześciorgiem rodzeństwa został wywieziony do obozu pracy na Syberii.

Spędził tam dwa lata. W wieku 16 lat wstąpił do polskiego wojska, a później wyemigrował do Kanady. Początkowo pracował na farmie w pobliżu Yorkton, zanim osiedlił się w Reginie.

Bron Nurkowski trzyma ramkę z medalami Wojska Polskiego, które otrzymał jego ojciec.

Syn przyznaje, że większość dramatycznych przeżyć ojca poznał dopiero niedługo przed jego śmiercią w 1996 roku.

– Wielu weteranów i ludzi, którzy przeszli przez obozy pracy, nie opowiadało o swoich doświadczeniach. To były okropności, do których nie chcieli wracać – tłumaczy.

Jego zdaniem zachowanie tych wspomnień jest dziś szczególnie ważne, ponieważ coraz mniej świadków tamtych wydarzeń może osobiście przekazać swoje historie młodszym pokoleniom.

Czego nie można człowiekowi odebrać

Danuta Lukomski uczestniczyła w uroczystym odsłonięciu pomnika. Przez wiele lat nie mówiła publicznie o swoich wojennych doświadczeniach. Dopiero w późniejszym okresie życia zdecydowała się podzielić wspomnieniami.

Dziś podkreśla, że każdego dnia stara się niczego nie żądać od życia, a za wszystko być wdzięczna.

Lukomski (w środku) w towarzystwie około 50 członków rodziny oglądała odsłonięcie pomnika.

Młodym ludziom przekazuje jedną szczególnie ważną radę: powinni zdobywać wiedzę i wykształcenie.

– Możecie stracić wszystko, co posiadacie. Tak jak ja straciłam dom w Polsce i cały majątek. Ale wykształcenia nikt wam nie odbierze – mówi.

Dzięki nowemu pomnikowi w Reginie historia Danuty i setek innych polskich zesłańców pozostanie częścią pamięci kolejnych pokoleń kanadyjskiej Polonii.

Na podst. CBC