Kanada ma broń przeciw Trumpowi. Eksperci ostrzegają: „To byłoby szaleństwo”
Kanada ma broń przeciw Trumpowi. Eksperci ostrzegają: „To byłoby szaleństwo”
Zaostrzający się konflikt handlowy między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi ponownie wywołał dyskusję na temat tego, czy Kanada powinna wykorzystać eksport energii jako sposób nacisku na administrację Donalda Trumpa. Część ekspertów uważa jednak, że taki krok może przynieść więcej szkody niż korzyści. Przypominają oni wydarzenia sprzed ponad 50 lat, kiedy Kanada już raz próbowała wykorzystać swoją ropę jako narzędzie polityczne.
W latach 70., podczas światowego kryzysu energetycznego, Kanada wprowadziła podatek na ropę eksportowaną do Stanów Zjednoczonych. Ottawa poszła później jeszcze dalej i uruchomiła Narodowy Program Energetyczny. Jego zadaniem było zwiększenie kontroli Kanady nad własnym sektorem naftowym, ograniczenie uzależnienia od amerykańskich inwestycji oraz zapewnienie odpowiednich dostaw energii dla kanadyjskiego rynku.
Polityka ta doprowadziła między innymi do powstania firmy Petro-Canada i ostatecznie przyczyniła się do zmian, które pomogły otworzyć drogę do wolnego handlu w Ameryce Północnej. Jednocześnie jednak wywołała ogromne napięcia między Ottawą a zachodnią Kanadą. Skutki tego konfliktu politycznego były odczuwalne przez dziesięciolecia.
Dziś Kanada ponownie znajduje się w trudnej sytuacji. Ceny paliw rosną, relacje z Waszyngtonem są coraz bardziej napięte, a w Albercie zbliża się referendum dotyczące separatyzmu. Zdaniem Heather Exner-Pirot, starszej pracowniczki naukowej i dyrektorki ds. zasobów naturalnych, energii i środowiska w Instytucie Macdonald-Laurier, powtarzanie błędów z przeszłości byłoby bardzo złym pomysłem.
– Nie leży w naszym interesie blokowanie naszego najcenniejszego eksportu – powiedziała w rozmowie.
Jej zdaniem ograniczenie eksportu ropy mogłoby zostać odebrane jako działanie wymierzone przede wszystkim w Albertę, podczas gdy inne części Kanady mogłyby uznać je za powód do zadowolenia.
Kryzys naftowy z lat 70.
Aby zrozumieć dzisiejszą debatę, trzeba cofnąć się do października 1973 roku. Wtedy Organizacja Arabskich Krajów Eksportujących Ropę Naftową, czyli OAPEC, zdecydowała o wstrzymaniu dostaw ropy do Stanów Zjednoczonych oraz innych państw, które wspierały Izrael podczas wojny Jom Kipur.
Decyzja ta doprowadziła do gwałtownego wzrostu cen ropy na światowych rynkach. Stany Zjednoczone szczególnie mocno odczuły skutki kryzysu. W kraju pojawiły się problemy z dostępnością paliwa, a ceny benzyny zaczęły szybko rosnąć.
Kanada również musiała zareagować na nową sytuację. Ottawa zdecydowała się wprowadzić podatek eksportowy na ropę sprzedawaną do Stanów Zjednoczonych. Kanadyjska ropa była wówczas sprzedawana Amerykanom po niższej i ustalonej cenie.
Dochody uzyskane z podatku miały pomóc w finansowaniu rafinerii we wschodniej Kanadzie. W tamtym okresie rafinerie w tej części kraju nadal były uzależnione od droższej ropy importowanej z zagranicy, w tym z Bliskiego Wschodu. Jednocześnie mieszkańcy wschodniej Kanady musieli mierzyć się z rosnącymi cenami paliw.
Decyzja Ottawy bardzo szybko wywołała niezadowolenie po południowej stronie granicy.
Amerykańscy politycy oraz komentatorzy medialni oskarżali Kanadę o wykorzystywanie trudnej sytuacji energetycznej Stanów Zjednoczonych. Gdy Ottawa podniosła stawkę podatku eksportowego w odpowiedzi na dalszy wzrost światowych cen ropy, krytyka jeszcze się nasiliła.
Niektórzy Amerykanie zaczęli nawet nazywać Kanadyjczyków „niebieskookimi Arabami”, sugerując, że Kanada wykorzystuje kryzys energetyczny podobnie jak kraje arabskie.
Kanadyjscy urzędnicy bronili jednak decyzji swojego rządu. W 1974 roku jeden z nich powiedział „New York Times”, że Ottawa nie próbuje oszukiwać Amerykanów i chciałby, aby Stany Zjednoczone przestały przedstawiać sytuację w taki sposób.
Alberta zaczęła mieć pretensje do Ottawy
Problem pojawił się jednak również wewnątrz Kanady. Alberta zdecydowanie sprzeciwiała się podatkowi eksportowemu.
Władze prowincji argumentowały, że Alberta powinna mieć możliwość czerpania większych korzyści gospodarczych z własnych zasobów naturalnych. Ostatecznie Ottawa i prowincje produkujące ropę osiągnęły porozumienie dotyczące podziału dochodów z podatku.
Nie oznaczało to jednak końca konfliktu.
Spór jeszcze bardziej pogłębił istniejące różnice między wschodnią i zachodnią częścią Kanady. Z czasem stał się jednym z ważnych elementów napięć między zachodnimi prowincjami a federalnym rządem w Ottawie.
Podatek eksportowy został ostatecznie zniesiony w 1984 roku.
Później, w ramach porozumień o wolnym handlu w Ameryce Północnej, wprowadzono zasadę zakazującą nakładania podatków eksportowych na towary będące przedmiotem handlu między Kanadą, Stanami Zjednoczonymi i Meksykiem. Zasada ta została również zachowana w obecnie obowiązującym porozumieniu CUSMA, czyli umowie handlowej między Kanadą, USA i Meksykiem.
Narodowy Program Energetyczny
Historia nie zakończyła się jednak na podatku eksportowym.
W 1980 roku liberalny rząd Pierre’a Trudeau wprowadził Narodowy Program Energetyczny. Była to odpowiedź nie tylko na kryzys naftowy z 1973 roku, ale także na kolejny kryzys energetyczny z 1979 roku, który nastąpił po rewolucji irańskiej.
Ówczesna sytuacja pokazała, że Kanada ma poważny problem. Mimo ogromnych zasobów ropy kraj był jednocześnie eksporterem i importerem tego surowca. Władze federalne chciały zmienić ten stan rzeczy i zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne kraju.
Jednym z głównych celów programu było zwiększenie udziału Kanady w przemyśle naftowym. Duża część tego sektora była wówczas zbudowana i kontrolowana przez firmy amerykańskie.
Ottawa chciała również zwiększyć krajową produkcję oraz zabezpieczyć dostawy energii dla kanadyjskich odbiorców. Ważnym elementem planu było także utrzymanie możliwie niskich cen energii dla konsumentów w Kanadzie.
Dla Alberty program oznaczał jednak poważny konflikt z Ottawą.
Władze prowincji uważały, że rząd federalny zbyt mocno ingeruje w sprawy należące do kompetencji prowincji. Szczególnie krytykowano decyzje dotyczące sposobu produkcji i sprzedaży ropy.
Ówczesny premier Alberty Peter Lougheed zagroził nawet ograniczeniem produkcji ropy w prowincji. Chciał w ten sposób zmusić rząd Pierre’a Trudeau do ustępstw dotyczących podziału dochodów z wydobycia.
Według Heather Exner-Pirot wiele obecnych negatywnych emocji zachodniej Kanady wobec Ottawy ma swoje źródło właśnie w wydarzeniach z tamtego okresu.
Jej zdaniem mieszkańcy Alberty przez lata pamiętali, że ich prowincja była traktowana przez rząd federalny jak źródło pieniędzy, z którego można było korzystać dla dobra całego kraju.
Ekspertka podkreśliła również, że Narodowy Program Energetyczny zaszkodził samej branży naftowej.
Historia Kanady pokazuje więc, że wykorzystanie ropy jako narzędzia nacisku może mieć konsekwencje wykraczające daleko poza samą politykę handlową. Może pogorszyć stosunki ze Stanami Zjednoczonymi, uderzyć w prowincje produkujące energię i ponownie rozbudzić dawne podziały między zachodem a wschodem kraju. W sytuacji, gdy relacje Ottawy z Waszyngtonem są już wyjątkowo napięte, część ekspertów uważa, że Kanada powinna bardzo ostrożnie podejmować decyzje dotyczące swojego najważniejszego eksportowego surowca.
Komentarze (18)
Bejsment.com – wiadomości dla Polaków w Kanadzie
polishnewspaper.ca is a website for advertisers of Wiadomości - Polish newspaper published in Toronto, Mississauga and area in Ontario - Canada.
Bejsment.com - portal dla Polaków w Kanadzie.
polishnewspaper.ca - to strona internetowa "Wiadomości" - gazeta w języku polskim wydawana Kanadzie w Toronto, Mississauga i okolicach.