Zakaz broni palnej przed Sądem Najwyższym Kanady

Zakaz broni palnej przed Sądem Najwyższym Kanady

Jeden z zakazanych modeli karabinów Ruger Mini-14.

Sąd Najwyższy Kanady zajmie się legalnością federalnego zakazu posiadania i używania tysięcy modeli broni palnej, które rząd uznaje za szczególnie niebezpieczne i nieodpowiednie do użytku cywilnego. Rozprawy zaplanowano na poniedziałek i wtorek, 9 i 10 listopada. Orzeczenie może mieć istotne konsekwencje dla właścicieli broni, myśliwych, strzelców sportowych i przedsiębiorstw działających w tej branży.

Spór rozpoczął się w maju 2020 roku, kiedy liberalny rząd federalny zakazał używania, sprzedaży i importu około 1500 modeli i odmian broni palnej, w tym AR-15 oraz Ruger Mini-14.

Decyzję poparły organizacje opowiadające się za zaostrzeniem przepisów dotyczących broni. Ich zdaniem był to ważny krok w kierunku ograniczenia dostępu do szczególnie niebezpiecznych konstrukcji.

Przeciwnicy zakazu argumentowali natomiast, że rząd przekroczył uprawnienia przyznane mu przez parlament i objął restrykcjami również broń wykorzystywaną legalnie do polowań oraz strzelectwa sportowego.

Sprawa trafiła do sądu federalnego, który w październiku 2023 roku odrzucił wniosek o unieważnienie zakazu. Odwołanie złożyły organizacje reprezentujące właścicieli broni, przedsiębiorcy, myśliwi i strzelcy sportowi.

W kwietniu 2025 roku Federalny Sąd Apelacyjny również przyznał rację rządowi, uznając wcześniejsze orzeczenie za przekonujące i należycie uzasadnione.

Teraz sprawą zajmie się najwyższa instancja sądowa w Kanadzie.

Czy rząd przekroczył swoje uprawnienia?

Najważniejsze pytanie dotyczy granic uprawnień federalnego gabinetu, który może wprowadzać zakazy dotyczące określonych rodzajów broni w drodze rozporządzeń.

Kanadyjskie prawo przewiduje jednak ograniczenie: rząd nie może w ten sposób zakazać broni, którą uznaje za odpowiednią do polowań lub strzelectwa sportowego.

Przeciwnicy zakazu twierdzą, że wiele objętych nim modeli było wykorzystywanych właśnie do tych celów. Ich zdaniem sądy niższych instancji nie zbadały wystarczająco dokładnie rzeczywistego zastosowania poszczególnych konstrukcji.

Federalny Sąd Apelacyjny uznał jednak, że przy ocenie przydatności broni do legalnych zastosowań rząd mógł uwzględnić również zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego.

Prezes sądu apelacyjnego Yves de Montigny wskazał, że niektóre rodzaje broni umożliwiają zranienie lub zabicie wielu osób w krótkim czasie, a podobne konstrukcje były wykorzystywane podczas masowych strzelanin w Kanadzie i innych krajach.

Według sądu rząd miał prawo wziąć te okoliczności pod uwagę, nawet jeżeli część zakazanych modeli nadawała się do polowań lub zawodów strzeleckich.

Sala rozpraw Sądu Najwyższego Kanady, mieszczącego się w budynku West Memorial w Ottawie

Argumenty rządu i właścicieli broni

W dokumentach przedstawionych Sądowi Najwyższemu prawnicy federalni podkreślają, że zakaz był uzasadniony koniecznością ochrony bezpieczeństwa publicznego.

Przyznają, że część objętych nim modeli była wcześniej legalnie używana przez myśliwych i strzelców sportowych. Argumentują jednak, że ich dostępność może zwiększać skalę tragedii podczas masowych strzelanin.

Według danych przedstawionych przez rząd broń zakazana w 2020 roku znajdowała się w posiadaniu około 3–5 proc. kanadyjskich właścicieli broni palnej.

Strona federalna zaznacza również, że tysiące innych modeli pozostają legalnie dostępne do polowań i strzelectwa sportowego.

Zupełnie inaczej sprawę przedstawiają organizacje właścicieli broni, w tym Canadian Coalition for Firearm Rights.

W ich ocenie zakaz uderzył w obywateli, którzy przestrzegali obowiązujących przepisów i legalnie nabywali broń.

Przeciwnicy restrykcji wskazują, że myśliwi, sportowcy, kolekcjonerzy, rolnicy, weterani oraz właściciele niewielkich przedsiębiorstw zostali nagle pozbawieni możliwości korzystania z legalnie zakupionego wyposażenia.

Podkreślają, że parlament uznał polowania i strzelectwo sportowe za zgodne z prawem formy aktywności, a rząd nie powinien ograniczać ich za pomocą rozporządzeń wykraczających poza ustawowe uprawnienia.

Ich zdaniem sprawa dotyczy nie tylko interpretacji przepisów, lecz także praw setek tysięcy obywateli i konsekwencji finansowych dla osób oraz przedsiębiorstw.

Co dalej z zakazaną bronią?

Od 2020 roku lista zakazanych modeli została rozszerzona do ponad 2500 rodzajów i odmian broni palnej.

Pierwotnie właściciele mieli obowiązek pozbyć się zakazanej broni lub trwale pozbawić ją możliwości oddawania strzałów przed zakończeniem okresu przejściowego 30 października 2026 roku.

Po decyzji Sądu Najwyższego o rozpatrzeniu sprawy rząd przedłużył jednak okres amnestii. Ma on zakończyć się dopiero 90 dni po ogłoszeniu wyroku.

Rozstrzygnięcie spodziewane jest najpóźniej w 2027 roku.

Sąd Najwyższy nie będzie oceniał wyłącznie politycznej zasadności ograniczeń. Jego podstawowym zadaniem będzie ustalenie, czy federalny gabinet miał prawo wprowadzić zakaz w takim zakresie.

Od odpowiedzi na to pytanie zależeć może przyszłość jednego z najbardziej kontrowersyjnych elementów kanadyjskiej polityki dotyczącej broni palnej.