Prawo do zachowku
Prawo do zachowku
Z Warszawy pisze radca prawny Małgorzata Milewska – Kita
Kontynuujemy cykl publikacji, dotyczących postępowań przed sądami i urzędami w Kraju. Jednocześnie oferujemy wyjątkowe rozwiązanie dla Polonii kanadyjskiej – możecie Państwo uzyskać informacje o bieżących zmianach przepisów w sprawach spadkowych i nieruchomości, kierując zapytania na adres e-mail: m.milewska.kancelaria@gmail.com
Instytucja zachowku, nieznana w prawie kanadyjskim, chroni najbliższych przed niekorzystnymi rozporządzeniami majątkiem dokonanymi przez spadkobiercę w testamencie. Uprawniony do zachowku może domagać się od spadkobiercy testamentowego zapłaty określonej kwoty, stanowiącej 1/2 albo 2/3 wartości udziału w spadku, jaki by mu przysługiwał na mocy dziedziczenia z ustawy. Zachowek przysługuje małżonkowi oraz zstępnym spadkodawcy; dzieciom, wnukom lub prawnukom. Jeżeli spadkodawca nie miał zstępnych, wówczas zachowek przysługuje jego małżonkowi i rodzicom. Prawo do zachowku nie obejmuje rodzeństwa, innych krewnych i powinowatych spadkodawcy.
O zachowek nie mogą ubiegać się min. osoby wydziedziczone, które odrzuciły spadek, zrzekły się dziedziczenia oraz osoby uznane przez sąd za niegodne dziedziczenia. Prawo do zachowku przechodzi jednak na zstępnych osoby wydziedziczonej, uznanej za niegodną dziedziczenia i osoby, która odrzuciła spadek. Ponadto prawo do zachowku nie przysługuje wówczas, gdy pominięty w testamencie otrzymał korzyść majątkową albo w postaci zapisu testamentowego albo uczynionej przez spadkodawcę darowizny wyczerpującej kwotę zachowku. Co do zasady wysokość zachowku wynosi połowę udziału spadkowego, który przypadałby spadkobiercy, gdyby dziedziczył on na podstawie ustawy.
Przy obliczaniu wysokości należnego zachowku należy pamiętać, że na jego poczet wlicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego, z wyjątkiem drobnych darowizn i darowizn zwyczajowo przyjętych. Warto zasygnalizować, że zachowek, przewidziany na rzecz osób trwale niezdolnych do pracy oraz małoletnich dzieci czy dalszych zstępnych jest wyższy i wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego. Osoby uprawnione do otrzymania zachowku nie odpowiadają za długi spadkowe.
Należy pamiętać, że roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat od daty ogłoszenia testamentu, albo z upływem pięciu lat od daty śmierci spadkodawcy beztestamentowego, na koniec roku kalendarzowego. Uwaga! Od dnia 22 maja 2023 r. weszły w życie istotne zmiany przepisów dotyczących zachowku. Zmienione przepisy maja zastosowanie do spadków, otwartych od dnia 22 maja 2023 r. Oznacza to, że decydująca jest data śmierci spadkodawcy, ponieważ właśnie w chwili śmierci następuje otwarcie spadku.
Jeżeli spadkodawca zmarł przed 22 maja 2023 r., wówczas zastosowanie znajdą przepisy dotychczasowe, korzystniejsze dla osób uprawnionych do zachowku. Najistotniejszą zmianą jest przyznanie osobie zobowiązanej do zapłaty zachowku prawa do wystąpienia do sądu z żądaniem odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty albo nawet obniżenia wysokości należnego zachowku. Obecnie sąd może uwzględnić trudną sytuację majątkową lub osobistą spadkobiercy zobowiązanego do zapłaty zachowku. Ponadto, ustawodawca przewidział możliwość rozłożenia zachowku na raty nawet na okres pięciu lat, a w przypadkach wyjątkowych termin ten może zostać przedłużony do dziesięciu lat.
W praktyce oznacza to, że osoba wygrywająca sprawę o zachowek nie musi już otrzymać całej należności jednorazowo. Jak obronić przed rozłożeniem zachowku na raty lub zmniejszeniem jego wysokości? Należy wykazać, że zobowiązany do zapłaty zachowku posiada realne możliwości finansowe; warto domagać się przedstawienia dokumentów dotyczących jego majątku, rachunków bankowych, zeznań podatkowych, informacji o posiadanych nieruchomościach itp. Niejednokrotnie okazuje się, że spadkobierca posiada znaczny majątek, a jedynie nie dysponuje gotówką. Równie ważne jest wykazanie potrzeb samego uprawnionego do zachowku. Nowe przepisy nakazują bowiem sądowi uwzględniać sytuację osobistą i majątkową obu stron.
Osoba dochodząca zachowku powinna przedstawić dokumenty potwierdzające wiek, stan zdrowia, wysokość emerytury lub renty, koszty utrzymania, wydatki na leczenie czy sytuację rodzinną uzasadniającą jednorazową wypłatę całego zachowku. Należy podkreślić, że sam fakt odziedziczenia nieruchomości czy konieczność sprzedaży części majątku nie powinny automatycznie prowadzić do zmniejszenia należnego zachowku. Instytucja zachowku została bowiem stworzona właśnie po to, aby najbliższa rodzina nie została pozbawiona udziału w majątku pozostawionym przez spadkodawcę. Reasumując, osoby dochodzące zachowku powinny obecnie aktywniej niż dotychczas uczestniczyć w postępowaniu polubownym lub sądowym o zapłatę zachowku i dążyć do wykazania wszystkich faktów, przemawiających za jednorazową zapłatą zachowku w pełnej wysokości. Jeżeli nie ma możliwości polubownego załatwienia sprawy albo jeżeli zbliża się upływ pięcioletniego biegu przedawnienia, każdą indywidualną sprawę korzystnie jest skonsultować z adwokatem albo radcą prawnym w Polsce.
Autorem jest radca prawny Małgorzata Milewska-Kita z Kancelarii Prawnej w Warszawie. Artykuł ten nie stanowi porady prawnej. Zapraszamy do korzystania z usług Kancelarii tel. +11 48 664 063 301, e-mail: m.milewska.kancelaria@gmail.com Radca prawny Małgorzata Milewska-Kita od ponad 16 lat służy pomocą prawną Polonii kanadyjskiej w sprawach spadkowych, nieruchomości, sądowych i innych na terenie całej Polski.





Komentarze (0)