Czy przed nami istniała inna cywilizacja na Ziemi? Naukowcy badają tajemniczą hipotezę
Czy przed nami istniała inna cywilizacja na Ziemi? Naukowcy badają tajemniczą hipotezę
Czy przed pojawieniem się człowieka na Ziemi mogła istnieć inna zaawansowana cywilizacja? To pytanie brzmi jak scenariusz filmu science fiction, jednak dla części naukowców stało się inspiracją do poważnych rozważań. Choć autorzy tej teorii nie twierdzą, że taka cywilizacja rzeczywiście istniała, uważają, że nauka nie może jej całkowicie wykluczyć.
Pomysł narodził się podczas rozmowy astrobiologa Adama Franka z Uniwersytetu Rochester z klimatologiem NASA Gavinem Schmidtem. Frank wspomina, że odwiedził kolegę z pytaniem, które uważał za wyjątkowo nietypowe: czy obce cywilizacje również mogły doprowadzić do zmian klimatu na swoich planetach?
Badacz zajmujący się poszukiwaniem życia we wszechświecie analizował wówczas, czy każda rozwinięta technologicznie cywilizacja, korzystająca z ogromnych ilości energii, nieuchronnie zmienia środowisko swojej planety – podobnie jak robi to obecnie ludzkość. Wyjaśniając swoje badania, stwierdził, że skupia się na innych światach, ponieważ przecież na Ziemi nigdy wcześniej nie istniała żadna zaawansowana cywilizacja.
Schmidt natychmiast przerwał mu jednym pytaniem: „Skąd masz pewność?”. Jak później wspominał Frank, właśnie w tej chwili narodziła się idea, która przerodziła się w wspólny projekt badawczy. Naukowcy zaczęli zastanawiać się, czy gdyby miliony lat temu na Ziemi funkcjonowała rozwinięta cywilizacja, wykorzystująca energię i ostatecznie wymarła, współczesna nauka byłaby w stanie odnaleźć po niej jakiekolwiek ślady.
Tak powstała tzw. hipoteza sylurska. Jej nazwa pochodzi od fikcyjnej rasy inteligentnych gadów z brytyjskiego serialu „Doktor Who”. W 2018 roku Frank i Schmidt opublikowali pracę naukową, w której opisali, jakie dowody mogłyby świadczyć o istnieniu dawnej cywilizacji technologicznej na naszej planecie.
Choć sama koncepcja wydaje się niezwykła, naukowcy podkreślają, że jej największą wartością nie jest poszukiwanie zaginionej cywilizacji, lecz próba lepszego zrozumienia przyszłości naszej własnej. W czasach, gdy człowiek gwałtownie zmienia klimat poprzez spalanie paliw kopalnych, pytanie o długoterminowe skutki rozwoju technologicznego staje się wyjątkowo aktualne.
Katharine Hayhoe z Texas Tech University, specjalistka zajmująca się badaniami atmosfery, która nie brała udziału w projekcie, określiła hipotezę sylurską jako interesujący eksperyment myślowy. Jej zdaniem pozwala on spojrzeć na cywilizację z perspektywy milionów lat i uświadamia, jak podatne na globalne zagrożenia mogą być społeczeństwa osiągające wysoki poziom rozwoju technologicznego.
Autorzy badań stawiają przy tym ważne pytania. Czy każda cywilizacja, która zaczyna wykorzystywać energię na ogromną skalę, prędzej czy później doprowadza do własnego upadku? A może istnieje sposób, aby rozwijać technologię w sposób zrównoważony i przetrwać przez miliony lat?
Jak podkreśla Frank, właśnie teraz ludzkość znalazła się w momencie, w którym odpowiedzi na te pytania mają ogromne znaczenie. Ziemia wchodzi w nową epokę klimatyczną wywołaną działalnością człowieka. Wiemy, że zmiany zachodzą naprawdę, a mimo to reakcja świata wciąż pozostaje niewystarczająca.
Inspiracją dla Schmidta były również zagadkowe wydarzenia zapisane w historii geologicznej naszej planety.
Około 55 milionów lat temu Ziemia przeszła przez okres gwałtownego ocieplenia. Średnia temperatura wzrosła nawet o około 15 stopni Fahrenheita, a wiele ekosystemów zostało poważnie zaburzonych po uwolnieniu do atmosfery ogromnych ilości węgla odpowiedzialnego za efekt cieplarniany.
Ten okres, określany jako paleoceńsko-eoceńskie maksimum termiczne, został szczegółowo opisany dopiero w latach 90. ubiegłego wieku. Naukowcy przypuszczają, że mogły go wywołać gigantyczne erupcje wulkaniczne lub nagłe uwolnienie metanu, jednak do dziś nie udało się jednoznacznie wskazać przyczyny tego zjawiska. Schmidta uderzyło przede wszystkim podobieństwo między tamtym wydarzeniem a współczesnym globalnym ociepleniem wywoływanym przez działalność człowieka oraz towarzyszącym mu wymieraniem gatunków.
Takich tajemniczych epizodów w dziejach Ziemi było więcej. W różnych okresach geologicznych oceany traciły tlen, a temperatura planety gwałtownie rosła. Najbardziej prawdopodobne jest, że były to procesy naturalne, jednak Frank i Schmidt postanowili zadać prowokacyjne pytanie: co, jeśli nie wszystkie z nich były wyłącznie dziełem natury? Jak współczesna nauka mogłaby to zweryfikować?
W swojej pracy badacze przeanalizowali różne rodzaje śladów, które mogłyby pozostać po rozwiniętej cywilizacji.
Pierwszą przeszkodą jest fakt, że obecnie obszary zabudowane zajmują zaledwie około jednego procenta powierzchni Ziemi. Większość budynków i infrastruktury z czasem ulegnie zniszczeniu. Im dalej cofamy się w przeszłość, tym mniejsze są szanse na odnalezienie bezpośrednich pozostałości, takich jak miasta, maszyny czy narzędzia.
Przez miliony lat powierzchnia naszej planety jest nieustannie zmieniana przez ruch płyt tektonicznych, erupcje wulkanów oraz procesy erozji. Najstarszy rozległy fragment lądu zachowany na powierzchni Ziemi znajduje się na pustyni Negew w południowym Izraelu i ma około 1,8 miliona lat.
Nie gwarantują sukcesu również skamieniałości. Tylko niewielka część organizmów zachowuje się w zapisie kopalnym, a jeszcze mniej zostaje odnalezionych przez naukowców. Mimo że dinozaury dominowały na Ziemi przez około 180 milionów lat, odkryto jedynie kilka tysięcy niemal kompletnych szkieletów tych zwierząt.
Oznacza to, że cywilizacja istniejąca przez zaledwie 100 tysięcy lat mogłaby praktycznie zniknąć bez śladu. W porównaniu z około 400 milionami lat historii złożonego życia byłby to jedynie bardzo krótki epizod.
Dlatego Frank i Schmidt uznali, że większe szanse na odkrycie pozostawiłyby zmiany chemiczne zapisane w skałach. Frank porównuje je do warstw widocznych w Wielkim Kanionie, gdzie każda z nich przechowuje informacje o składzie chemicznym środowiska sprzed milionów lat. Gdyby dawna cywilizacja zmieniła atmosferę lub środowisko w podobny sposób, jak robi to obecnie człowiek poprzez emisję ogromnych ilości dwutlenku węgla, taki zapis mógłby przetrwać do naszych czasów.
Naukowcy wskazują również inne możliwe ślady działalności technologicznej. W odległej przyszłości w osadach geologicznych mogą zostać zachowane ogromne ilości plastiku, syntetyczne hormony wykorzystywane w rolnictwie, trwałe związki chemiczne praktycznie nieulegające rozkładowi oraz metale ciężkie stosowane w elektronice. Wszystkie te substancje mogą stać się charakterystycznym podpisem naszej cywilizacji dla badaczy żyjących za miliony lat.
Frank podkreśla jednak, że celem badań nie było udowodnienie istnienia wcześniejszej cywilizacji. Autorom zależało przede wszystkim na określeniu, jakich dowodów należałoby szukać, gdyby naukowcy chcieli zweryfikować taką możliwość.
Co ciekawe, obaj badacze przyznają, że sami nie wierzą w prawdziwość tej teorii. Uważają jedynie, że przy obecnym stanie wiedzy nie można jej definitywnie odrzucić.
Od czasu publikacji niewielu naukowców zdecydowało się rozwijać ten kierunek badań, jednak sama hipoteza wywołała wiele dyskusji.
Jan Zalasiewicz, geolog, paleontolog i emerytowany profesor Uniwersytetu w Leicester, nazwał hipotezę sylurską fascynującą i skłaniającą do głębokiej refleksji. Jego zdaniem Frank i Schmidt nie docenili jednak skali zmian, jakie współczesna cywilizacja pozostawia na Ziemi, ani skuteczności procesów fosylizacji, dzięki którym historia naszej planety jest zachowywana znacznie lepiej, niż mogłoby się wydawać.
Jak zaznaczył, teoretycznie nie można wykluczyć istnienia inteligentnych organizmów jeszcze przed pojawieniem się człowieka. Dla zobrazowania tej możliwości zażartował nawet, że mogły to być dinozaury śpiewające skomplikowane arie albo jurajskie amonity tworzące poezję. Jednocześnie podkreślił, że rozwój miast, hutnictwa metali czy produkcji tworzyw sztucznych pozostawiłby w skałach jednoznaczne ślady.
Z tego powodu Zalasiewicz uważa, że przed ludzkością nie istniała cywilizacja dorównująca naszej pod względem poziomu technologii, zużycia energii oraz ilości produkowanych odpadów.
Frank podkreśla jednak, że właśnie w taki sposób rozwija się nauka. Badacze publikują swoje hipotezy, inni naukowcy je podważają lub uzupełniają nowymi odkryciami, a z czasem, dzięki kolejnym badaniom, powstaje wspólne stanowisko oparte na dowodach.
Jego zdaniem najważniejsze nie jest dziś rozstrzygnięcie, czy przed nami istniała jakaś zaawansowana cywilizacja. Znacznie większe znaczenie ma refleksja nad przyszłością naszej własnej.
Ludzkość potrafi tworzyć coraz bardziej zaawansowane technologie, ale wciąż nie ma pewności, czy równie skutecznie potrafi poradzić sobie z konsekwencjami ich wykorzystywania dla klimatu i środowiska. Frank kończy swoje rozważania pytaniem, które pozostaje otwarte: czy jesteśmy kolejnym eksperymentem tej planety, który ostatecznie zakończy się niepowodzeniem?
Komentarze (4)
Bejsment.com – wiadomości dla Polaków w Kanadzie
polishnewspaper.ca is a website for advertisers of Wiadomości - Polish newspaper published in Toronto, Mississauga and area in Ontario - Canada.
Bejsment.com - portal dla Polaków w Kanadzie.
polishnewspaper.ca - to strona internetowa "Wiadomości" - gazeta w języku polskim wydawana Kanadzie w Toronto, Mississauga i okolicach.